Zaha Mohammad Hadid (1950 – 2016) là một trong những kiến trúc sư vĩ đại nhất thế kỷ 21, người đã định nghĩa lại các giới hạn của kiến trúc đương đại và trở thành biểu tượng toàn cầu với những công trình mang tính cách mạng về hình khối và ngôn ngữ thiết kế. Sinh ra tại Baghdad (Iraq) trong một gia đình trí thức, Hadid ban đầu theo học ngành toán tại Đại học Mỹ ở Beirut, trước khi sang London năm 1972 để theo học tại Trường Kiến trúc của Hiệp hội Kiến trúc(Architectural Association School of Architecture). Tại đây, bà tiếp xúc với những trào lưu tiên phong và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ nghệ thuật trừu tượng, đặc biệt là chủ nghĩa tối thượng, khiến bà luôn coi hội họa như một phương tiện quan trọng để khám phá không gian kiến trúc.
Sau thời gian cộng tác với kiến trúc sư Rem Koolhaas và Elia Zenghelis tại OMA, bà thành lập văn phòng kiến trúc Zaha Hadid Architects vào năm 1980. Từ những ngày đầu, bà đã được chú ý bởi phong cách thiết kế phi truyền thống, vượt thoát khỏi các hình khối vuông vức quen thuộc. Những đường cong uốn lượn, không gian mở và sự liên tục giữa trong và ngoài công trình đã tạo nên phong cách đặc trưng, giúp Hadid được mệnh danh là “Nữ hoàng của những đường cong”.
Những công trình của Zaha Hadid nhanh chóng trở thành biểu tượng trên khắp thế giới. Vitra Fire Station tại Đức (1994) là bước khởi đầu đánh dấu sự hiện diện của bà trên bản đồ kiến trúc quốc tế. Tiếp đó, MAXXI – Bảo tàng Nghệ thuật thế kỷ 21 ở Rome (2010) với không gian liên hoàn, mềm mại đã giúp bà giành Giải Stirling danh giá. Trung tâm Thủy sinh London, phục vụ Thế vận hội 2012, gây ấn tượng mạnh với mái vòm gợi hình ảnh làn sóng nước. Những công trình như Nhà hát Opera Quảng Châu (Trung Quốc), Trung tâm Heydar Aliyev (Azerbaijan) hay nhiều dự án quy mô tại Trung Đông và châu Á đã khẳng định phong cách độc đáo của Hadid: vừa mang tính thẩm mỹ đột phá, vừa phản ánh tinh thần công nghệ thời đại.
Với những đóng góp xuất sắc, Zaha Hadid trở thành nữ kiến trúc sư đầu tiên giành Giải thưởng Pritzker vào năm 2004. Bà còn nhận nhiều vinh dự khác như Giải Stirling hai năm liên tiếp (2010, 2011), Huy chương Vàng Hoàng gia của Viện Kiến trúc sư Hoàng gia Anh (2016), Giải thưởng Praemium Imperiale và danh hiệu Dame Commander of the Order of the British Empire. Sự nghiệp của bà cũng mở rộng sang nhiều lĩnh vực thiết kế khác như nội thất, thời trang, sản phẩm công nghiệp, tất cả đều mang đậm dấu ấn trừu tượng đặc trưng.
Zaha Hadid từng nói: “Vì có đến 360 độ để lựa chọn, sao ta cứ phải gắn bó mãi với một điều?”. Câu nói ấy phản ánh tư duy không chấp nhận giới hạn, luôn khai mở những khả năng mới cho kiến trúc và không gian sống. Chính tinh thần sáng tạo đó đã khiến bà được ngưỡng mộ không chỉ như một kiến trúc sư mà còn như một nhà cách tân nghệ thuật, một biểu tượng của nữ quyền trong lĩnh vực vốn do nam giới thống trị.
Bà qua đời đột ngột vào năm 2016 tại Miami (Mỹ)ở tuổi 65, để lại một khoảng trống lớn trong giới kiến trúc toàn cầu. Tuy nhiên, những di sản mà Hadid để lại tiếp tục được phát triển qua các dự án còn dang dở của Zaha Hadid Architects, cũng như qua ảnh hưởng sâu rộng của bà đối với nhiều thế hệ kiến trúc sư trẻ. Ngày nay, nhắc đến Zaha Hadid là nhắc đến sự phá vỡ khuôn khổ, sự dung hòa giữa nghệ thuật và công nghệ, giữa mơ mộng và thực tiễn.
Di sản của Zaha Hadid vượt lên trên những công trình cụ thể. Bà đã truyền cảm hứng cho cả thế giới trong việc nhìn nhận kiến trúc như một nghệ thuật sống động, nơi không gian trở thành trải nghiệm, và công trình trở thành biểu tượng của khát vọng nhân loại. Với tầm ảnh hưởng to lớn và phong cách không thể trộn lẫn, Zaha Hadid xứng đáng được coi là một huyền thoại bất tử của kiến trúc đương đại.
Vân Quỳnh – Như Yến
 là một trong những kiến trúc sư vĩ đại nhất thế kỷ 21){kind=link}