Có một sự kiện quan trọng trong hành trình sáng tạo của nghệ sĩ điêu khắc Hàn Quốc Yeesookyung, sự kiện khởi đầu cho chuỗi tác phẩm đã làm nên tên tuổi của cô trên bản đồ nghệ thuật thế giới. Đó là ngày cô bước vào một xưởng gốm truyền thống, chứng kiến những nghệ nhân cẩn trọng đập vỡ những chiếc bình vừa ra lò vì một vết nứt hay lỗi men rất nhỏ. Giữa âm thanh vỡ vụn ấy, cô nhận ra điều gì đó lặng lẽ vang lên, giống như vẻ đẹp của những gì không hoàn hảo.
Yeesookyung sinh năm 1963 tại Seoul, từng học hội họa trước khi đến với điêu khắc và nghệ thuật sắp đặt. Cuối những năm 1990, khi tới thăm một làng nghề ở Icheon, cô nhìn thấy hàng đống mảnh sứ vỡ bị bỏ lại sau quá trình chọn lọc nghiêm ngặt. Những mảnh gốm men trắng, men ngọc, men lam… nằm chồng chất lên nhau, chói lóa trong ánh nắng. Cô xin phép mang một số mảnh về xưởng, ban đầu chỉ để quan sát và lưu giữ. Rồi một ngày, trong quá trình sắp xếp chúng, hai mảnh sứ bất ngờ khít vào nhau, tạo nên một hình dáng gợi cảm xúc. Từ đó, dự án “Translated Vase” ra đời.
Yeesookyung không tái tạo lại chiếc bình nguyên thủy. Cô ghép các mảnh vỡ theo cảm hứng, để chúng tìm thấy nhau một cách tự nhiên. Những đường nối được phủ bằng keo epoxy rồi dát vàng lá 24 karat. Vết nứt được nâng lên thành điểm sáng, chứ không còn là dấu hiệu của sự hư hại. Trong tiếng Hàn, “geum” mang hai nghĩa vừa là “vết nứt” vừa là “vàng”, và sự trùng hợp ngôn ngữ ấy khiến tác phẩm trở nên giàu chất thơ. Mỗi chiếc bình mới là một thân thể khác, vừa mang ký ức của món đồ cũ, vừa chứa sinh khí của hiện tại.
Khi “Translated Vase” được trưng bày tại Venice Biennale năm 2017 với phiên bản mang tên “Nine Dragons in Wonderland”, người xem đứng trước một khối gốm cao hơn năm mét, được kết từ hàng trăm mảnh sứ với nhiều dòng men khác nhau. Dưới ánh sáng, các đường dát vàng phản chiếu như mạch máu, khiến vật thể trông như một thực thể đang hít thở. Những mảnh men lam thời Goryeo, sứ trắng triều Joseon hay gốm đen vùng Hoeryong đều góp phần tạo nên hình thể mới, uốn lượn, mềm mại, có phần mơ hồ giữa cái cũ và cái mới.
Tác phẩm của Yeesookyung mang tinh thần hòa giải giữa truyền thống và hiện đại. Những gì từng bị loại bỏ trong chuẩn mực thẩm mỹ khắt khe của nghề gốm được hồi sinh trong hình dạng khác, được trao cơ hội tiếp tục sống. Qua đó, cô gợi mở về sự bền bỉ của vật chất, về khả năng tái sinh của những gì từng tưởng như mất giá trị. Mỗi bình gốm ghép vàng là một minh chứng cho vòng đời liên tục của nghệ thuật, rằng cái bị vỡ không chấm dứt mà trở thành chất liệu để hình thành cái mới.
Giữa thời đại ưa chuộng tính hoàn hảo và sản xuất hàng loạt, Yeesookyung chọn nhặt nhạnh, ghép nối, kiên nhẫn làm việc với những vết nứt, với sự ngẫu nhiên của hình khối, để từ đó tạo nên một vẻ đẹp khác. Các tác phẩm của Yeesookyung xuất hiện tại nhiều bảo tàng và triển lãm lớn trên thế giới, như Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Tokyo, Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc… Từ các mảnh vỡ, cô tạo ra điều mới mẻ, và từ giới hạn, cô mở ra không gian cho cái đẹp khác tồn tại. Tác phẩm của cô mạnh mẽ cất lên thông điệp về một vẻ đẹp bền bỉ, thầm lặng mà không kém phần rực rỡ trong chính sự thiếu khuyết của nó.
Phương Thanh – Song Hương
