Trong dòng chảy không ngừng của thời đại số, chuyển đổi số đã trở thành một yêu cầu tất yếu đối với mọi lĩnh vực đời sống, trong đó có văn học nghệ thuật. Với đặc thù sáng tạo, tinh thần khai phóng và khả năng thích ứng mạnh mẽ, giới văn nghệ sĩ không chỉ là người chứng kiến mà còn phải là chủ thể kiến tạo giá trị trong thời đại công nghệ. Chi bộ Hội LH Văn học Nghệ thuật (VHNT) Nghệ An, đặc biệt là Tạp chí Sông Lam đã và đang có những bước chuyển quan trọng trong việc ứng dụng công nghệ số vào hoạt động chuyên môn.
Chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà còn là nhu cầu sống còn
Chúng ta đang sống trong thời đại mà thông tin được lan truyền với tốc độ chóng mặt, công nghệ làm thay đổi cách con người sáng tạo, tiếp nhận và phản hồi nghệ thuật. Trí tuệ nhân tạo đang dần hiện diện trên mọi mặt của cuộc sống, và ngay cả trong những lĩnh vực tưởng như là điểm yếu của công nghệ – sáng tạo văn học nghệ thuật – thì nó cũng cho thấy khả năng ngày một hoàn thiện. Giờ đây, AI không chỉ hỗ trợ đắc lực trong các lĩnh vực như phân tích dữ liệu; giám sát vận hành các thiết bị; lập trình tự động; hỗ trợ tư vấn, giảng dạy; phục vụ các lĩnh vực y khoa, quân sự, chính trị, … mà còn tham gia vào những hoạt động mang tính sáng tạo như viết kịch bản phim, sáng tác nhạc, viết báo, thiết kế hình ảnh, vẽ tranh, viết truyện ngắn, làm thơ,… Điều đáng lo ngại là công cụ này ngày một trở nên “cảm xúc” hơn, nắm bắt tâm lý con người tốt hơn. Trước những biến chuyển đó, văn học nghệ thuật không thể đứng ngoài cuộc, không thể thờ ơ hay mãi cho rằng lĩnh vực của mình là một địa hạt riêng của xúc cảm mà công nghệ không thể nào chạm tới. Đặc biệt, trong bối cảnh độc giả đang dần chuyển dịch từ báo in sang báo mạng, từ sách giấy sang thiết bị đọc thông minh, thì việc ứng dụng chuyển đổi số là một đòi hỏi tất yếu. Nó không chỉ giúp lan tỏa giá trị nghệ thuật mà còn là cách để bảo vệ chính sự tồn tại và sức sống của văn học nghệ thuật địa phương trong nhịp sống đương đại.
Mặc dù trong điều kiện còn nhiều khó khăn và hạn chế, nhưng ý thực được sự bức thiết cần phải thay đổi tư duy và thực sự chuyển mình, Hội LH VHNT Nghệ An luôn dành sự quan tâm, đầu tư tương xứng cho chuyển đổi số. Điều này đã và đang mở ra nhiều thuận lợi cho hoạt động chuyên môn của Hội cũng như hoạt động sáng tạo, phát triển VHNT của tỉnh nhà.
Tạp chí Sông Lam và sự chuyển mình mạnh mẽ
Trong quá trình xây dựng TC Sông Lam thành thương hiệu của Hội VHNT cũng như của tỉnh Nghệ An, chúng tôi đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quá trình hoạt động, tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ và khác biệt rõ rệt so với thời kỳ trước đây. Với sự hỗ trợ của công nghệ, tạp chí ngày càng khẳng định mình là một cơ quan báo chí chuyên nghiệp.
Tạp chí Sông Lam đã có những bước tiến quan trọng trong việc nâng cấp website (https://tapchisonglam.vn), từng bước xây dựng và được Bộ TTTT cấp phép tạp chí điện tử, đáp ứng xu thế đọc báo điện tử ngày càng phát triển mạnh mẽ. Đây là bước đi chiến lược nhằm mở rộng đối tượng tiếp cận, đặc biệt là với độc giả trẻ, người xa quê, cũng như đội ngũ nghiên cứu, giảng dạy về văn học nghệ thuật. Không chỉ đơn thuần đăng tải lại nội dung từ báo in, Tạp chí Sông Lam điện tử còn liên tục sản xuất các tin bài mới chất lượng trên nhiều hình thức, thể loại; tổ chức các chuyên mục mới gắn với thời sự văn hóa và xu hướng sáng tạo đương đại. Một trong những điểm nhấn đáng ghi nhận là việc Tạp chí đã tiến hành số hóa dần kho lưu trữ bài viết, tạp chí in. Các ấn bản in được lưu trữ và đẩy lên website để độc giả có thể tiếp cận dễ dàng. Đây không chỉ là hành động gìn giữ di sản tinh thần, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu, trích dẫn, tra cứu tư liệu.
Một trong những nỗ lực lớn của Tạp chí thời gian qua là mở rộng sang mảng nội dung đa phương tiện. Tạp chí SL đã xây dựng được nhiều phóng sự có giá trị, các video tư liệu đặc sắc; chuyển thể thành podcast các tản văn hay. Các PV đều đã được đào tạo và ứng dụng AI trong thiết kế hình ảnh minh họa. Tạp chí cũng lập kênh Youtube, trang fanpage trên Facebook để tăng cường tương tác với độc giả cũng như lan tỏa mạnh mẽ hơn các nội dung đến với bạn đọc. Trong nỗ lực đổi mới, Tạp chí đã chú trọng xây dựng giao diện website và thay đổi thiết kế của tạp chí in phù hợp với đặc thù của một ấn phẩm báo chí văn nghệ: đẹp, sáng tạo, hiện đại và có bản sắc riêng. Giao diện trang web được thiết kế thuận lợi cho cả việc sử dụng máy tính và điện thoại; tương thích với nhiều hệ điều hành và loại máy khác nhau; tích hợp chia sẻ mạng xã hội, giúp độc giả có thể dễ dàng chia sẻ bài viết bằng một cú nhấp chuột.
Ứng dụng số trong tổ chức hoạt động chuyên môn của Hội
Bên cạnh Tạp chí Sông Lam, Văn phòng Hội LH VHNT Nghệ An cũng đã linh hoạt ứng dụng công nghệ số trong nhiều hoạt động chuyên môn.
Trong thời gian dịch bệnh và cả sau đó, nhiều hoạt động hội họp đã được tổ chức trực tuyến để tiết kiệm thời gian, chi phí. Thay vì gửi giấy mời qua bưu điện, gọi điện cho hội viên tham gia các sự kiện, hiện nay các thông báo gần như đều được nhanh chóng chuyển đến qua hệ thống email, zalo hay qua TC điện tử, trang Facebook của Hội. Đặc biệt, đối với chi bộ cũng như cơ quan, chúng tôi gần như không còn in bản cứng các tài liệu họp, báo cáo,… mà đẩy file mềm cho toàn thể cán bộ, Đảng viên, nhân viên.
Hội LH VHNT Nghệ An cũng đã hệ thống hóa một phần dữ liệu về các tác phẩm, tiểu sử hội viên và đẩy lên website TCSL, tạo thuận lợi cho việc tra cứu, lưu trữ. Thời gian tới, Hội sẽ chú trọng hơn nữa công tác này, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ trong việc quản lý, cập nhật thông tin Hội viên.
Những thách thức và một số kiến nghị, đề xuất cho hoạt động chuyển đổi số trong tương lai
Dù đã có những bước tiến và nỗ lực đáng kể, nhưng việc ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động VHNT vẫn gặp không ít khó khăn: thiếu nhân lực công nghệ, nguồn lực tài chính hạn chế, và đặc biệt là khoảng cách thế hệ trong việc tiếp cận công nghệ. Mặc dù đã được tỉnh quan tâm, tạo điều kiện phát triển song so với các cơ quan, đơn vị khác, Hội vẫn còn là nơi được tiếp cận những thiết bị hiện đại và công nghệ tiến bộ chậm/muộn hơn khá nhiều. Độ tuổi trung bình của cán bộ, nhân viên cơ quan cũng như của Hội viên khá cao nên việc triển khai ứng dụng công nghệ còn chậm và khó khăn.
Tuy nhiên, những khó khăn này không thể ngăn cản tiến trình. Chúng ta cần xác định thay đổi và ứng dụng công nghệ mạnh mẽ là nhiệm vụ sống còn của Hội. Do đó, tôi xin có một số kiến nghị sau để hoạt động chuyển đổi số của Hội trong thời gian tới được triển khai thuận lợi và hiệu quả hơn.
Trước hết, Hội LH VHNT Nghệ An cần tiếp tục chú trọng đầu tư tập huấn, đào tạo về kỹ năng số cho cán bộ, nhân viên và cả hội viên. Bên cạnh nâng cao năng lực của đội ngũ nhân viên hiện tại, nên tính đến phương án hợp tác với các đơn vị truyền thông, công nghệ, để sản xuất nội dung số chuyên nghiệp hơn, bắt kịp với xu hướng của thời đại.
Thứ hai, Tạp chí Sông Lam tiếp tục đẩy mạnh sản xuất các nội dung đa phương tiện, đồng thời tạo ra một không gian mở cho hoạt động giao lưu, sáng tạo nghệ thuật của văn nghệ sỹ địa phương cũng như của cả nước.
Đặc biệt, Hội LH VHNT cần luôn ý thức rõ rằng: chuyển đổi số không phải là thay thế con chữ bằng mã nhị phân, mà là một hành trình nâng tầm giá trị nghệ thuật, để văn học nghệ thuật đi cùng thời đại nhưng không đánh mất chiều sâu và bản sắc. Với Tạp chí Sông Lam cũng như với Hội LH VHNT, hành trình ấy đã và đang được bắt đầu một cách mạnh mẽ, sáng tạo và đầy nhân văn.
Hy vọng với bề dày truyền thống và tinh thần đổi mới, Hội VHNT Nghệ An có thể trở thành một hình mẫu về ứng dụng công nghệ trong hoạt động chuyên môn của giới văn nghệ địa phương; sẽ nỗ lực vượt qua khó khăn để hoàn thành những mục tiêu của mình, từng bước đưa các tác phẩm văn học nghệ thuật lan tỏa mạnh mẽ đến độc giả khắp mọi miền đất nước, góp phần quảng bá những giá trị tốt đẹp của mảnh đất và con người xứ Nghệ.
Trang Đoan
 Nghệ An đã và đang có những bước chuyển quan trọng trong việc ứng dụng công nghệ số){kind=link}