Từ ngày 10 đến 20/12/2025, tại Nhà triển lãm Mỹ thuật, 16 Ngô Quyền (Hà Nội) diễn ra triển lãm “Họa vàng khai sáng” của họa sĩ Thiên Hải (tên thật Vũ Khắc Điệp). Sự kiện giới thiệu 80 tác phẩm thuộc bộ tranh họa vàng trên kim loại, dòng tranh độc bản đã được Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam công nhận kỷ lục thế giới vào ngày 21/9 vừa qua. Đây cũng là lần đầu tiên toàn bộ tác phẩm được trưng bày, đem đến cho công chúng cái nhìn trọn vẹn về quá trình khám phá chất liệu và ngôn ngữ hội họa mà nghệ sĩ miệt mài theo đuổi hơn hai thập kỷ.
Chia sẻ về tên gọi triển lãm, họa sĩ Thiên Hải cho biết “vàng” là chất liệu chủ đạo, còn “khai sáng” diễn tả cảm xúc tác phẩm mang lại cho người xem thông qua sự biến đổi liên tục của ánh sáng trên bề mặt tranh. Mỗi bức họa là một hành trình khai mở ánh sáng nội tâm, chuyển tải những suy tưởng mang tính triết lý nhân sinh.
Điểm đặc biệt trong sáng tạo của Thiên Hải nằm ở phương pháp thể hiện chưa từng có tiền lệ. Anh sử dụng vàng ở hai trạng thái: dạng bột và dạng lỏng, kết hợp với nhiệt độ cao từ đèn khò để vẽ trực tiếp trên bề mặt kim loại. Ở mức nhiệt lên tới hơn 1.000 độ C, vàng được kiểm soát để tạo hình, chảy và kết dính. Ở dạng bột mịn, vàng tạo nên không gian mờ ảo, bảng lảng như sương khói; khi hóa lỏng, kim loại quý này được điều khiển như một dòng nhựa sống theo ý niệm sáng tạo của họa sĩ.
Bằng sự kiên trì, tinh thần dám nghĩ dám làm và khả năng làm chủ ngọn lửa, Thiên Hải đã biến kỹ thuật vẽ bằng vàng thành dấu ấn cá nhân rõ nét. Có thể nói, bộ tác phẩm “Họa vàng khai sáng” là sự kết hợp hài hòa giữa tâm linh, văn hóa, mỹ học và thiên nhiên. Bên cạnh các hình tượng mang chiều sâu triết lý Phật giáo, triển lãm mở rộng sang những đề tài phong cảnh, phong thủy, đặc biệt là loạt tranh linh mã tượng trưng cho sự vận động và thăng hoa. Mỗi bức tranh mở ra một thế giới riêng: có bức tĩnh lặng, thiêng liêng, có bức mạnh mẽ, hân hoan, lại có những bức chan hòa sinh khí. Tất cả tạo nên một hành trình thưởng lãm đa tầng, thú vị.
Trong bối cảnh vàng thường được nhìn nhận như chất liệu đắt đỏ, đôi khi bị giới hạn trong chức năng trang trí, Thiên Hải đặt vàng vào một vai trò hoàn toàn khác: trở thành chủ thể sáng tạo và yếu tố quyết định ngôn ngữ thẩm mỹ. Trên nền kim loại, vàng vừa kiến tạo hình khối tối giản, vừa tạo ra những biến đổi thị giác liên tục dưới tác động của ánh sáng. Đây chính là tinh thần nghệ thuật mà họa sĩ theo đuổi: hiện đại, tối giản nhưng giàu khả năng gợi mở. Với vàng, Thiên Hải đã mở rộng biên độ biểu đạt của hội họa đương đại.
Họa sĩ Hoàng Nghĩa Hiệp cho rằng, không thể đánh giá giá trị nghệ thuật của một tác phẩm theo cách đơn giản bởi phía sau đó luôn ẩn chứa nhiều tầng ý nghĩa. Thứ nhất giá trị về chất liệu, họa sĩ Thiên Hải sử dụng vàng, phủ vàng nhiều lớp, đó là điểm rất khác biệt. Bởi vì từ xưa đến nay, tranh thường vẽ bằng sơn dầu, sơn mài, mực in, thuốc nước hoặc acrylic. Còn ở đây, họa sĩ vẽ bằng vàng nước với thủ pháp rất điêu luyện. Thứ hai về giá trị bút pháp và phương thức thể hiện, Thiên Hải đã làm rất tốt, tinh xảo, truyền đạt sáng rõ tinh thần của mình vào tác phẩm. Mỗi bức mang một hơi thở riêng. Khi đặt cạnh nhau, chúng tạo nên không khí chung: trầm, thiền, thấm đẫm tinh thần Phật giáo. Đó cũng là điều công chúng mong đợi.
Trong bối cảnh hội nhập, văn hóa giao thoa, đặc biệt ảnh hưởng mạnh mẽ từ phương Tây, việc giữ được tinh thần phương Đông và bản sắc dân tộc là điều đáng trân trọng. Đó là sự vượt lên cái tôi bên trong và vượt qua trào lưu ngoại lai. Khó làm, nhưng cũng chính là điểm đáng quý của triển lãm lần này.
Hà Phương
