Christopher Nolan thường được nhắc đến như một đạo diễn thích khám phá cấu trúc thời gian, nhưng nếu quan sát kĩ hơn, có thể thấy điều khiến ông đặc biệt lại nằm ở cách ông kiên nhẫn đi tìm một hình thức kể chuyện phù hợp nhất cho cảm xúc của nhân vật. Khi bắt tay vào “Oppenheimer”, Nolan đã dành nhiều năm nghiền ngẫm về trạng thái tinh thần của J. Robert Oppenheimer, người góp phần tạo ra sức mạnh hủy diệt lớn nhất thế kỷ XX – bom nguyên tử, và Nolan chọn cách kể câu chuyện qua những lát cắt đan xen giữa ký ức, lý tưởng, sự hoang mang và cả sự cô độc của một trí tuệ bị kéo về quá nhiều phía, trong một hoàn cảnh lịch sử đặc biệt và phức tạp.
Trong suốt quá trình thực hiện bộ phim, Nolan dành thời gian thử nghiệm vật liệu phim, tạo nên bộ phim IMAX đen trắng đầu tiên chỉ để phân định thật rõ hai mạch cảm xúc: một bên là những gì Oppenheimer nhìn thấy và cảm nhận, bên kia là những góc nhìn bên ngoài soi chiếu vào ông. Vì thế mà câu chuyện không chỉ được kể bằng hình ảnh mà còn bằng chính nhịp điệu cảm xúc mà Nolan muốn khán giả trực tiếp trải nghiệm.
Christopher Nolan từng để lại dấu ấn mạnh mẽ với nhiều bộ phim trước “Oppenheimer”. “Memento” gây bất ngờ với lối kể chuyện ngược, khiến khán giả cảm nhận rõ sự rối loạn trí nhớ của nhân vật chính. “Inception” mở ra thế giới giấc mơ nhiều tầng, ở đó thời gian giãn nở và tâm lý nhân vật được khai thác tinh tế. “Dunkirk” lại gây ấn tượng bằng cách đan cài ba mạch thời gian song song, tạo nhịp điệu dồn dập và căng thẳng cho toàn bộ câu chuyện.
Nolan luôn có một lối làm việc rất riêng. Ông thích tiếng máy quay, thích sự chân thật của phim nhựa, chấp nhận âm thanh lớn và đôi khi thô ráp để giữ lại năng lượng sống động của hiện trường. Đôi lúc điều này gây tranh cãi, nhưng với ông, đó là cách để giữ cho cảm xúc không bị pha loãng qua quá nhiều lớp xử lý. Đoàn làm phim của ông, đặc biệt là Emma Thomas, vợ và cộng sự lâu năm, đã quen với sự cầu toàn ấy. Họ đồng hành cùng nhau qua từng dự án, xây dựng một môi trường sáng tạo tin cậy, ở đó mọi người đều cố gắng hết mức cho từng phân cảnh, từng bộ phim.
Ngoài đời, Nolan không phải người thích phô trương. Khi bước lên sân khấu nhận giải Oscar Đạo diễn xuất sắc vào năm 2024, ông chỉ nói một cách bình thản rằng điện ảnh mới tròn một thế kỷ và ông cảm thấy may mắn khi được đóng góp một phần nhỏ bé vào hành trình ấy. Có lẽ sự bình thản đó đến từ việc ông chưa bao giờ xem mình là người tạo ra “điều vĩ đại”, mà đơn giản là người đang theo đuổi một cách kể chuyện có thể khiến khán giả dừng lại đôi chút để ngẫm nghĩ, suy tư.
Nếu đặt “Oppenheimer” cạnh những bộ phim trước của Nolan như “Memento”, có thể thấy rõ cách Nolan trưởng thành qua mỗi thách thức. Vẫn có sự hấp dẫn của việc xáo trộn thời gian, nhưng nhịp điệu nay chậm lại, lắng hơn, phù hợp với một nhân vật sống giữa những lựa chọn lớn lao khiến cả cuộc đời mình và thậm chí cả lịch sử nghiêng sang hướng khác.
Vào tháng 9 năm 2023, Christopher Nolan được khán giả Rotten Tomatoes bình chọn là đạo diễn xuất sắc nhất trong 25 năm qua (từ 1998) qua hình thức thi đấu loại trực tiếp nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập trang web, với chiến thắng áp đảo trước Denis Villeneuve ở trận chung kết. Mặc dù gặt hái được nhiều thành công, Nolan không chạy theo danh tiếng và cũng không xem mình là người tạo ra những bước ngoặt lớn của điện ảnh. Thông qua các bộ phim xuất sắc của mình, ông chỉ muốn nói rằng điện ảnh luôn có cách riêng để chạm vào cảm xúc của con người nếu ta kiên nhẫn tìm ra hình thức kể chuyện phù hợp.
Thái Quỳnh – Nguyệt Nga
