Trong dòng chảy điện ảnh đương đại, nơi phần lớn tác phẩm hướng đến nhu cầu giải trí nhanh và dễ tiếp cận, “Quốc bảo” nổi lên như một ngoại lệ đáng chú ý. Bộ phim không dành cho số đông khán giả tìm kiếm sự thư giãn đơn thuần. Trái lại, nó mở ra một không gian suy tư, ở đó nghệ thuật, tham vọng và đời sống cá nhân va chạm dữ dội, buộc người xem phải đối diện với những câu hỏi không dễ trả lời.
Bộ phim xoay quanh Kikuo, một nghệ sĩ Kabuki (loại hình sân khấu truyền thống đặc trưng của Nhật Bản), người đã dành trọn cuộc đời cho kịch nghệ. Nhưng điều khiến “Quốc bảo” trở nên đặc biệt không nằm ở câu chuyện thành công của một nghệ sĩ, mà ở hành trình biến đổi từ một con người bình thường trở thành hiện thân của chính loại hình nghệ thuật mà anh theo đuổi. Kikuo không còn “diễn” Kabuki; anh trở thành chính Kabuki. Ranh giới giữa con người và vai diễn dần tan biến, để lại một câu hỏi lớn: Khi nghệ thuật đạt đến đỉnh cao, liệu cá nhân còn tồn tại?
Không đưa ra kết luận rõ ràng về đúng sai, “Quốc bảo” chọn cách im lặng. Bộ phim không phán xét lựa chọn của Kikuo, cũng không cố gắng định nghĩa thế nào là một nghệ sĩ đúng đắn. Thay vào đó, nó mở ra nhiều góc nhìn, để mỗi khán giả tự soi chiếu bản thân mình trong câu chuyện. Người xem có thể nhận ra những mảnh ghép quen thuộc như tham vọng cháy bỏng, những đánh đổi tàn nhẫn, sự cô độc của thành công, và cả cái giá của việc đặt nghệ thuật lên trên đời sống cá nhân.
Kikuo là một nhân vật đầy mâu thuẫn. Anh có thể khiến người xem giận dữ vì sự lạnh lùng, tàn nhẫn trong cách đối xử với những người xung quanh. Nhưng đồng thời, anh cũng khơi dậy sự kính trọng, bởi một ý chí và niềm tin gần như tuyệt đối vào con đường mình đã chọn. Anh đáng thương vì những mất mát riêng tư, nhưng cũng đáng nể vì sự kiên định đến cực đoan. Thành công của anh rực rỡ, nhưng cũng khiến người ta tự hỏi: đó là vinh quang thực sự, hay chỉ là một lớp hào quang mong manh che phủ sự trống rỗng bên trong?
Chính ở điểm này, “Quốc bảo” chạm đến chiều sâu triết lý. Không chỉ kể về một cá nhân, bộ phim còn phản ánh những quan niệm khác nhau về nghệ thuật. Nếu bạn tin rằng nghệ sĩ phải tận hiến tuyệt đối cho đam mê, Kikuo là hình mẫu lý tưởng. Nếu bạn cho rằng nghệ thuật không thể đứng trên đời sống con người, thì Kikuo lại là một lời cảnh báo. Nếu bạn xem nghệ thuật như một vương miện cao quý, bạn sẽ bị cuốn hút bởi hành trình của anh. Nhưng nếu bạn đặt giá trị đời sống lên trên hết, bạn có thể nhìn thấy trong ánh mắt Kikuo, đặc biệt ở khoảnh khắc anh được phong danh hiệu “Quốc bảo”, một sự đẹp đẽ nhưng vô hồn, như thể mọi cảm xúc đã bị bào mòn.
Điều đặc biệt là cách bộ phim khắc họa sự song hành giữa cái đẹp và sự tàn nhẫn. Cuộc đời Kikuo giống như hình ảnh một con thiêu thân lao vào ánh sáng. Anh từ bỏ nhiều thứ như tình cảm, sự bình yên, thậm chí là chính bản thân mình, để đổi lấy những khoảnh khắc lộng lẫy trên sân khấu. Nhưng ánh sáng ấy, như bộ phim gợi ý, không hẳn luôn mang ý nghĩa. Nó có thể rực rỡ, nhưng cũng có thể là ảo ảnh.
Tuy vậy, “Quốc bảo” không bi quan. Bộ phim thừa nhận một sự thật rằng không phải ai cũng có thể trở thành “thiêu thân”, và cũng không phải ai cũng chạm đến đỉnh cao vinh quang. Điều đó đòi hỏi một thứ vũ khí đặc biệt, đó là tài năng. Và Kikuo sở hữu nó. Tài năng trong phim không được lý tưởng hóa như một món quà đẹp đẽ, mà được nhìn nhận như một sức mạnh sắc bén, có thể nâng con người lên nhưng cũng có thể cắt đứt họ khỏi những gì bình thường và gần gũi nhất. Như một nhân vật trong phim đã nói, “tài nghệ thực sự còn mạnh hơn dao súng”, bởi nó không chỉ thay đổi số phận, mà còn định hình lại chính con người.
Kikuo hiểu rõ điều đó. Và quan trọng hơn, anh chấp nhận nó. Sự lựa chọn ấy, dù đúng hay sai, cao cả hay ích kỷ, vẫn là một lựa chọn có ý thức, và chính điều đó khiến nhân vật trở nên ám ảnh.
Cuối cùng, “Quốc bảo” không yêu cầu khán giả phải yêu hay ghét Kikuo. Nó chỉ buộc người xem phải thừa nhận rằng ngoài kia, trong đời thực, luôn tồn tại những con người như vậy: đẹp đẽ và tàn nhẫn, đau đớn nhưng bình thản, trọn vẹn mà phi lý. Và có lẽ, chính sự tồn tại của họ là điều khiến nghệ thuật cũng như cuộc sống trở nên phức tạp và đáng suy ngẫm hơn bao giờ hết.
Đăng Tiêu
