Tôi biết đến cái tên Phí Thùy Lâm khi em là một trong những cộng tác viên khá thường xuyên của Tạp chí Sông Lam trong những năm gần đây. Tháng 8 năm 2025, Phí Thuỳ Lâm đã xuất sắc giành giải Đặc biệt tại cuộc thi “Nhật ký minh họa bằng tranh của Thiếu nhi châu Á – ENIKKI FESTA 2024–2025” tổ chức tại Nhật Bản. Đây là một cuộc thi danh giá mang tầm châu lục dành cho lứa tuổi thiếu nhi, tác phẩm của Thùy Lâm đại diện cho hơn 5.000 bộ tranh từ khắp mọi miền đất nước Việt Nam gửi tham dự. Trong niềm vui chung ấy, câu chuyện về cô bé lớp 02 Trường Thực hành Sư phạm Đại học Vinh (Nghệ An) bỗng trở thành điểm sáng lấp lánh – vừa bất ngờ, vừa đầy xúc cảm.
Từ nét vẽ đầu tiên đến giải Đặc biệt châu Á
Phí Thùy Lâm sinh năm 2017. Cô bé có gương mặt rạng rỡ, đôi mắt sáng và dáng vẻ nhanh nhẹn, hoạt bát. Ngay từ khi còn rất bé, Thuỳ Lâm đã tỏ ra thích thú với màu sắc và bút vẽ. Mẹ em – cô Nguyễn Thị Hà Phương, giáo viên dạy Mỹ thuật tại ngôi trường mà em đang học, vẫn nhớ rõ những ngày đầu tiên ấy. Khi mẹ lên lớp dạy học trò tại nhà, Thùy Lâm cũng ngồi bên, cặm cụi hí hoáy với cây bút chì màu và trang giấy. Thấy con yêu hội họa, mẹ Hà Phương cũng chỉ xem đó là chuyện bình thường của một cô bé chưa đầy 4 tuổi thích đùa nghịch với màu sắc, những hình ảnh nguệch ngoạc, giản đơn.
Nhưng rồi, một ngày nọ, mẹ Hà Phương cũng bất ngờ khi Thùy Lâm vẽ được những bức tranh hoàn thiện, khi bé mới 4 tuổi. Tranh của Thùy Lâm đã thể hiện những nét khác biệt vượt trội so với các bạn cùng trang lứa, thậm chí là những bạn nhiều tuổi hơn. Tranh của em có nhiều chi tiết phức tạp, màu sắc sinh động, có thể thấy năng lực cảm nhận về sắc độ của Thùy Lâm rất tốt, em còn tự pha trộn màu để tạo nên sự hài hoà trong tranh. Từ đó, mẹ Hà Phương đã chú ý hướng dẫn cho con nhiều hơn trong từng nét vẽ. Lúc rảnh rỗi, ông ngoại – hoạ sĩ Đình Truyền, cũng ngồi chơi và vẽ cùng cháu.
Gia đình chưa bao giờ đặt áp lực đối với Thùy Lâm trong việc học vẽ. Là những nhà giáo, mẹ và ông ngoại đều hiểu rằng em còn quá nhỏ, cần được vui chơi và phát triển toàn diện. Với họ, hội họa trước hết là một niềm vui, một cánh cửa mở ra thế giới, chứ không thể để nó trở thành gánh nặng cho em. Mỗi ngày, Thùy Lâm không dành quá nhiều thời gian cho việc vẽ, nhưng bất cứ khi nào ngồi vào bàn, em cũng say sưa như một họa sĩ thực thụ. Có những lúc, để hoàn thành một bức tranh, cô bé miệt mài hàng giờ liền, chẳng rời khỏi giấy bút. Cứ như thế, từng bước, Thùy Lâm trưởng thành trong thế giới sắc màu một cách hồn nhiên.
Hội họa không phải là niềm đam mê duy nhất của em. Thùy Lâm còn là cô bé ham đọc sách đến mức… quên ăn. Ông bà, mẹ và các dì thường mua cho em mỗi lần hàng chục cuốn sách thiếu nhi đủ thể loại: từ truyện cổ tích, truyện tranh, đến sách tìm hiểu về tự nhiên, xã hội, văn hóa, lịch sử… Ông ngoại em chia sẻ, Thuỳ Lâm không mấy khi ngồi vẽ đến quên ăn nhưng đọc sách đến quên ăn thì đã nhiều. Em có thể đọc sách cả buổi, thậm chí ngày mà không chán.
Trước khi đi ngủ, Thùy Lâm lại nũng nịu đòi ông ngoại kể chuyện. Những câu chuyện thiếu nhi thông thường em đã đọc hết nên ông đành “phịa” ra đủ chuyện về các loài vật kỳ lạ, các loài cây cối bí ẩn, hay những nhân vật chỉ có trong tưởng tượng của ông. Có lẽ, chính sự kết hợp giữa trí tưởng tượng phong phú cùng với năng lực quan sát nhạy bén của em đã trở thành nguồn chất liệu quý giá, những hình ảnh, nhân vật trong những bức tranh mà em vẽ.
Điểm tựa truyền thống gia đình
Sinh ra trong gia đình có truyền thống mỹ thuật, Thùy Lâm được thừa hưởng gen nghệ sĩ từ mẹ và ông ngoại – họa sĩ Nguyễn Đình Truyền. Là một nhà giáo đào tạo nhiều thế hệ học trò, trong đó có nhiều người là hoạ sĩ, kiến trúc sư… thầy Truyền còn là Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tại Nghệ An, Trưởng Ban Mỹ thuật Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Nghệ An. Trong sự nghiệp, ông từng gặt hái nhiều giải thưởng mỹ thuật lớn như: giải B Liên hoan Mỹ thuật Bắc miền Trung (2016); giải B Triển lãm Mỹ thuật Khu vực Bắc Trung Bộ lần thứ 28 (2023); Giải Nhì, giải thưởng Sáng tác, quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về đề tài học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An (giai đoạn 2021 – 2025); giải A, Giải thưởng VHNT Hồ Xuân Hương tỉnh Nghệ An lần thứ IV… Nhiều tác phẩm trổ giấy của ông được trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc. Ông ngoại chính là thầy dạy cho mẹ Hà Phương, dì Hà An và bây giờ cũng là thầy của Thuỳ Lâm. Ông còn là người khơi nguồn cảm hứng và đam mê hội hoạ cho cả gia đình.
Nói đến giải thưởng của Thuỳ Lâm, không thể không nói đến câu chuyện của mẹ Hà Phương. Từ khi còn nhỏ, mẹ Hà Phương đã từng giành tới 6 Huy chương Vàng quốc tế tại Trung Quốc, Bangladesh, Indonesia, Thái Lan, Iran và Nhật Bản. Đặc biệt, năm 2002, khi 12 tuổi, mẹ Hà Phương cũng từng đoạt giải Đặc biệt cuộc thi Nhật ký bằng tranh ENIKKI FESTAE tại Nhật Bản – chính là sân chơi mà sau hơn 20 năm, Thuỳ Lâm được vinh danh.
Năm ấy, mẹ Hà Phương cũng kể câu chuyện một tuần tuổi thơ của mình bằng tranh, đó là những lần về quê chăn trâu, thả diều, dự hội làng, vui chơi rằm Trung thu… Hai mốt năm sau, Thùy Lâm cũng phác họa một tuần sinh hoạt của mình một cách sinh động, em vẽ về hành trình tham gia một buổi biểu diễn văn nghệ ở trường, một buổi sinh nhật, đi chơi xích lô cùng các bạn… Sự tiếp nối kỳ diệu ấy đã tạo nên một kỷ lục hiếm có trong làng mỹ thuật thiếu nhi Việt Nam nói chung, Nghệ An nói riêng.
Trong niềm hạnh phúc vỡ òa, cô giáo Hà Phương tâm sự: “Khi con được vinh danh tại cuộc thi mà tôi từng đạt giải Đặc biệt năm xưa, cảm xúc của tôi như dâng trào. Con vẫn còn quá nhỏ để hiểu, để vui, nên có lẽ tôi là người vui sướng hơn cả – tôi vui cả phần của con”.
Bên cạnh mẹ, Thuỳ Lâm còn có dì Hà An cũng theo đuổi đam mê của ông ngoại. Dì Hà An lại lựa chọn cho mình một con đường đi riêng, hiện Hà An là nhà sáng lập của Veene studio, chuyên tạo ra các sản phẩm thủ công mang đậm màu sắc cổ truyền. Năm 2020, mô hình đồ ăn siêu nhỏ có tên “Vietnamese Food” của Hà An đã được hãng thông tấn Pháp AFP đăng lên trang chủ, ca ngợi là “kỳ quan thu nhỏ của Việt Nam”. Em trai của Thuỳ Lâm là Phí Anh Khoa, 6 tuổi cũng rất đam mê học vẽ. Khoa là học trò của mẹ và ông ngoại, biết đâu sau này Khoa sẽ làm được điều mà mẹ và chị đã làm được.
Niềm vui về giải thưởng cao quý mà bé Phí Thùy Lâm đạt được không chỉ dừng lại ở tấm huy chương lấp lánh. Đằng sau ánh hào quang ấy là niềm hạnh phúc sâu xa hơn – sự tiếp nối truyền thống nghệ thuật của gia đình. Trong đôi tay nhỏ bé của em, cây bút màu không chỉ vẽ nên thế giới tuổi thơ mà còn viết tiếp câu chuyện ba thế hệ gắn bó với hội họa, để ước mơ nghệ thuật mãi lan tỏa và tỏa sáng.
Chúng ta có quyền hy vọng rằng, một ngày nào đó, từ những trang vẽ tuổi thơ, Thùy Lâm sẽ bước ra thế giới rộng lớn với những tác phẩm mang dấu ấn Việt Nam, nối dài thêm câu chuyện về một gia đình ba thế hệ nghệ thuật. Nhưng hôm nay, hãy để cô bé lớp 2 ấy cứ vô tư ngồi bên bàn học, tay cầm bút màu, say sưa vẽ nên câu chuyện của mình – những câu chuyện dung dị, gần gũi nhưng chứa đựng một tâm hồn giàu mơ mộng. Trong thế giới rực rỡ ấy, tôi tin rằng ước mơ của Thùy Lâm rồi sẽ bay cao, bay xa, mang theo những sắc màu của tuổi thơ Việt đến với bạn bè năm châu.
Hữu Vinh
