Một trong những dấu ấn đậm nhất trong sự nghiệp sáng tác của nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Trần Duy Ngoãn là ấn phẩm sách ảnh dày hơn 300 trang, với hàng trăm bức ảnh tuyệt đẹp về đất nước và con người xứ Triệu Voi, mang tên “Đất nước Lào tươi đẹp”. Sách ảnh đã được Ủy viên Bộ Chính trị – Phó Thủ tướng Thường trực, Chủ tịch Phân ban Hợp tác Lào – Việt Nam – Somsavath Lengsavad đánh giá cao và biểu dương trong các hoạt động ngoại giao giữa hai nước Lào và Việt Nam.
Phó Thủ tướng Somsavath Lengsavad viết nhận xét:
“Sách ảnh ‘Đất nước Lào tươi đẹp’ của NSNA Trần Duy Ngoãn chứng tỏ rằng đồng chí rất am hiểu và yêu đất nước Lào chúng tôi. Nếu chỉ là người chụp ảnh thôi thì sẽ không được như thế này; Nghệ sĩ có cái nhìn khác mọi người, đó là cái nhìn rất sâu sắc về đất nước Lào. Xem quyển sách này, mọi người sẽ cảm nhận toàn diện về cuộc sống cũng như văn hóa Lào, đất nước và con người Lào. Tôi rất cảm ơn NSNA Trần Duy Ngoãn, mong đồng chí tiếp tục có thật nhiều những bức ảnh đẹp về đất nước Lào hơn nữa. Trong quyển sách ảnh này có nhiều ảnh về Luang Prabang, làm tôi rất xúc động và khâm phục nghệ sĩ, vì Luang Prabang là quê hương của tôi”.
Sách ảnh “Đất nước Lào tươi đẹp” của Nhà báo – NSNA Trần Duy Ngoãn được hình thành sau hàng chục chuyến sang Lào thực hiện hai sê-ri phim tài liệu “Ký sự nước Lào” (50 tập), phối hợp giữa Đài PT-TH Nghệ An (lúc đó ông ở vị trí Giám đốc – TBT nhưng lại là người trực tiếp biên tập và đạo diễn phim) với Ban Truyền hình Tiếng Dân tộc VTV thực hiện. Bộ phim đã để lại ấn tượng sâu sắc với khán giả VTV trong và ngoài nước, đặc biệt với bà con Việt kiều sinh sống tại Lào và người dân nước Lào. Có thể nói, sêri phim ký sự có công lớn của ông trong việc tổ chức thực hiện, kết nối các đơn vị liên quan như VOV Thường trú Vientiane, cộng đồng người Việt Nam tại Lào, Đại sứ quán Việt Nam tại Lào và Truyền hình Quốc gia Lào. Đoàn làm phim đã đi khắp nước Lào để ghi lại những hình ảnh và sự kiện quan trọng liên quan hai nước Việt Nam – Lào trên đất Lào. Đây là một công trình sáng tạo bằng những thước phim quý giá, góp phần tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai nước Việt Nam và Lào. Phim có giá trị lịch sử, văn hóa, tình hữu nghị đặc biệt, sâu sắc; góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa và lịch sử của hai nước; là một sản phẩm nghệ thuật, thể hiện sự tài năng và nỗ lực của các nhà làm phim và đội ngũ sản xuất.
Nhà báo, NSNA Trần Duy Ngoãn hiện trú tại Khối 17, phường Hưng Bình, TP Vinh (cũ), nay là phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An. Ông cho biết, sau khi rong ruổi khắp nước Lào thực hiện sê-ri phim tài liệu “Ký sự nước Lào”, ông đã chụp hàng ngàn bức ảnh về con người, lễ hội, phong cảnh, danh thắng đất nước Lào tươi đẹp rồi “manh nha” hoàn thiện tập sách ảnh “Đất nước Lào tươi đẹp”. Đúng là đất nước Lào tươi đẹp thật, nền văn hóa của Lào cũng đồ sộ, kỳ vĩ như phong cảnh thiên nhiên và tạo hóa dành cho Lào; chỉ khi thâm nhập thực tế mới cảm nhận được điều đó và nếu không ra được tập sách ảnh, mình sẽ mang nợ và dằn vặt suốt đời – “Tôi mến yêu đất nước Lào như yêu trái tim tôi…”, NSNA, nhà báo Trần Duy Ngoãn chia sẻ và nhắc lại câu hát của nhạc sĩ Hoàng Thành trong một ca khúc.
Nhà báo – NSNA Trần Duy Ngoãn không tự kể về mình, chỉ đồng nghiệp gần gũi mới đọc được con người ông. Tôi nguyên là “lính” của ông khi còn là phóng viên Đài Phát thanh – Truyền hình Nghệ An, sau này làm Trưởng Cơ quan Thường trú VOV tại Lào, được chứng kiến hàng chục chuyến xuất ngoại sang Lào sáng tác của ông mới cảm nhận được con người ông cùng bao nỗi say sưa. Người nghệ sĩ ấy từng là lính chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị 81 ngày đêm năm 1972. Khi rời quân ngũ, ông mới có thời gian học các trường đại học, rồi kinh qua nhiều chức vụ từ huyện đến tỉnh. Từng là Trưởng phòng Văn hóa, Phó Chủ tịch, Chủ tịch UBND huyện Thanh Chương, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Đài Phát thanh – Truyền hình Nghệ An, Ủy viên BCH Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà báo Nghệ An. Đặc biệt, ông có thời gian 17 năm làm Chủ tịch Hội Nhà báo Nghệ An. Dù ở cương vị nào, dù bề bộn với công việc, ông vẫn luôn dành thời gian cho niềm đam mê, trách nhiệm nghề báo và nghề ảnh; ông kiên trì phấn đấu và được trao danh hiệu Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam. Những tập sách ảnh, ấn phẩm của ông đã xuất bản như: “Thanh Chương đất và người”; “Với quê hương”; “Việt Nam quê hương tôi”; “Những khoảnh khắc”; “Đất nước Lào tươi đẹp” và nhiều cuộc triển lãm ảnh cá nhân về đất nước Lào đã gây được ấn tượng tốt đẹp trong đồng nghiệp và người hâm mộ. Nhưng theo ông, đề tài về Lào như là định mệnh của người nghệ sĩ trong ông.
Còn nhớ, thời làm biên tập ở Đài Phát thanh – Truyền hình Nghệ An, tôi thường xuyên nhận được những bài viết gửi về từ huyện Thanh Chương với bút danh Trần Lan Anh. Ông viết đều tay trong nhiều năm, đến khi hỏi, tôi mới biết ông là Trần Duy Ngoãn, Chủ tịch UBND huyện Thanh Chương.
Một dịp, đoàn công tác của Sở Văn hóa Nghệ An kết hợp Đài Phát thanh – Truyền hình Nghệ An thực hiện chuyến công tác đón hài cốt liệt sĩ hy sinh tại Lào về nước. Khi qua vùng bản Nahin, một miền đá trùng điệp huyền ảo của tỉnh Khammuan, đoàn đi một chặng xa vẫn không thấy xe ông Ngoãn đâu. Cả đoàn hốt hoảng quay lại tìm mới thấy ông đang say sưa trèo trên các mỏm đá, chọn khuôn hình đẹp nhất để chụp ảnh về rừng đá.
“Vốn sẵn tính trời” Trần Duy Ngoãn chất chứa tâm hồn nghệ sĩ từ thời công tác ở huyện Thanh Chương cho đến khi làm lãnh đạo cấp tỉnh. Ông tự nguyện, tự giác sáng tác bằng sự đam mê, lăn xả hết mình, như mang nợ rồi trả nợ đời cho từng chuyến đi. Vậy nhưng, ông cũng bình dân, hòa đồng trong mọi sinh hoạt, đời sống thường nhật. Ông đã viết hàng nghìn bài báo, ghi chép, ảnh báo chí và nghệ thuật. Đặc biệt, sau những chuyến rong ruổi khắp nước Lào từ Bắc chí Nam, ông đã ra mắt tập sách ảnh đồ sộ về Lào mà đến nay chưa có nghệ sĩ Việt Nam nào vượt qua.
Niềm đam mê và yêu Lào ấy tôi gặp lại ông trong chuyến hành hương kỷ niệm 50 năm Quốc khánh Lào (02/12/1975 – 02/12/2025). Ông vinh dự được bạn Lào ưu ái, sắp xếp ngồi trên khán đài cùng tấm thẻ đại biểu trong trang phục cựu chiến binh Việt Nam. Ông vẫn không ngồi yên một chỗ như bao người khác mà di chuyển liên tục để tìm góc độ lưu lại những bức ảnh quan trọng về sự kiện lớn của Đảng và nhân dân Lào.
Trong tôi lại văng vẳng nhận xét của người bạn Lào, nhà báo Bounchom Vongphet – Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Quốc gia Lào:
“Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Duy Ngoãn, với sách ảnh ‘Đất nước Lào tươi đẹp’ đã cho mọi người dân hai nước và bạn bè quốc tế thấy rằng đất nước Lào vô cùng tươi đẹp, có nền văn hóa phong phú và giàu bản sắc. Một đất nước đang trên đà phát triển trên những tầm cao mới… Để mọi thế hệ thấy rõ những giá trị cao quý mà các anh hùng liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam đã đánh đổi cả cuộc đời của mình để giành lại cho các thế hệ người Lào hôm nay. Điều đó chúng tôi không bao giờ quên, và nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam, nhà báo Trần Duy Ngoãn đã phát đi thông điệp đó không bao giờ dừng”.
Cùng cảm nhận về sách ảnh “Đất nước Lào tươi đẹp”, ông Khampien Sinuanthong – Phó Tỉnh trưởng Xiengkhuang cho rằng:
“Xem tập sách ảnh của NSNA Trần Duy Ngoãn, các thế hệ mai sau sẽ ghi nhớ thêm về lịch sử và truyền thống của hai dân tộc chúng ta, đó là mối quan hệ đặc biệt, vô giá. Thông qua đó làm cho mọi người nhận thức thêm được bổn phận và trách nhiệm của mình đối với vận mệnh mỗi đất nước chúng ta. Trong thời gian tới, mỗi địa phương, mỗi tổ chức đoàn thể lại càng phải nêu cao hơn nữa trách nhiệm tuyên truyền lịch sử, văn hóa và mối quan hệ đặc biệt của hai Đảng, hai đất nước cho mọi người hiểu và không bao giờ quên những giá trị truyền thống ấy” – ông Khampien Sinuanthong nhấn mạnh.
Tập sách ảnh “Đất nước Lào tươi đẹp” là kết tinh của mỗi lần NSNA Trần Duy Ngoãn góp nhặt, tích lũy hình ảnh qua ống kính nghệ sĩ sau những chuyến đi; cũng là câu chuyện kể về niềm đam mê không ngưng nghỉ, về sự mang nợ của ông trước vẻ đẹp hút hồn nơi xứ sở Triệu Voi.
Lang Quốc Khánh
