Nhà thơ Thạch Quỳ tên thật là Vương Đình Huấn, tuổi Tân Tỵ 1941, người làng Đông Bích, xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hội viên sáng lập Hội Văn học Nghệ thuật Nghệ An năm 1967, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Hội Văn học Nghệ thuật Nghệ Tĩnh khóa IV (1987-1991). Nhà thơ Thạch Quỳ đã xuất bản 9 tập thơ và 2 tuyển tập. Ông từng đoạt nhiều giải thưởng về VHNT như: giải thưởng của Tuần báo Văn nghệ, giải thưởng Báo Văn nghệ Quân đội, Giải thưởng VHNT Hồ Xuân Hương… Ông mất ngày 10 tháng 12 năm 2022, tức ngày 16 tháng 11 năm Nhâm Dần. Nhân giỗ lần thứ 2 nhà thơ Thạch Quỳ, tôi xin viết lại một vài kỉ niệm với ông lúc sinh thời.
Năm 2017, Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Nghệ An đi thực tế sáng tác tại huyện Anh Sơn. Đêm ấy, tôi được bố trí ngủ chung phòng với nhà thơ Thạch Quỳ tại nhà khách Việt – Lào. Mùa hè nóng nực, phòng có cái máy điều hòa lại luôn dở chứng, chẳng mát tí nào, lại thêm lý do cả chiều nhấp thử quá nhiều nước chè Gay (thứ chè xanh nổi tiếng của vùng đất Anh Sơn) nên hai anh em trằn trọc mãi không cách chi chợp mắt được, bèn xà lỏn ra hành lang ngồi hóng gió trời, mở điện thoại dò sóng wifi lướt facebook. Sau đó, tôi viết một bài thơ để ghi nhớ kỷ niệm đêm ấy:
ĐÊM ANH SƠN
Được tri huyện Anh Sơn ưu ái
Động phòng chung với bác Thạch Quỳ
Cả chiều khen chè Gay đêm bác thức
Luôn mồm bác hỏi: Ngủ chưa mi?
Ngủ mô? Bác thức, răng em ngủ!
Mằn mò hoài… không sóng oai phai
Lẻn ra cầu thang mở điện thoại
Tìm chị Cả Phây, tính phốt bài!
Thăng Long – thuốc lá mặc sức hút
Khói mù như nhà máy xi măng
Mần thơ, mần thiếc dừ khó lắm
Xe pháo lâu ngày cũng hết xăng!
Văn chương phú lục… đang dần thoái
Hiện đại – thơ ca tiến đến vè
Ca ve, khéo vỗ thành hoa hậu
Lời thật, thời nào cũng khó nghe!
Những định ngả lưng chợp tý mắt
Gà rừng, vỗ sáng gáy le te…
Đọc bài thơ này trên facebook của tôi, Thạch Quỳ bảo: Thơ tốc hành kiểu như mi, tau chịu. Tôi thưa: Cập thời thi là sở đoản của tại hạ mà. Hơn nữa, cái thời buổi ai ai cũng muốn sống chậm, mà muốn sống chậm thì mọi thứ đều phải nhanh chớ bác. Thạch Quỳ cười tươi như hoa xuyến chi rồi buông một câu xanh rờn: Ầy, mần a răng thì mần, miễn sao vui và cảm thấy sướng trong con ngài là được.
Cách nay chừng 4 năm, khi anh bạn, nhà thơ Lê Huy Mậu, từ Vũng Tàu về quê xây nghĩa trang chi họ, nhà thơ còn xin thêm được suất đất “sinh phần” cho mình, tôi đã mừng cho bạn trên facebook. Đọc được tin này, Thạch Quỳ tâm sự vẻ đượm buồn: Mình cũng sắp tám mươi rồi mà chưa tìm đâu ra tấc đất cắm dùi, nói chi đất sinh phần? Theo cậu mình có nên học theo cách thằng Mậu về quê xin hoặc tậu dăm ba thước đất sinh phần khung nả?
Tôi bảo: Bác cứ hay lo xa, sinh phần với sinh sự nỗi gì. Mọi thứ trên đời đâu sẽ vào đấy cả thôi. Bác tự xưng mình là Đá thì đứng hay quỳ cũng rứa thôi. Tôi ứng khẩu mấy câu cho Thạch Quỳ nghe:
Đang sống nhăn lợi đây thôi
Lo chi mồ mả cho đời kém vui
Đã không tấc đất cắm dùi
Thì đành lấy lả (lửa) mà hui, lo gì?
Thạch Sanh khác với Thạch Quỳ
Họa cốt thì dễ, họa bì mới nan
Mặc ai ghế ghế, bàn bàn
Phủi khu ngồi trệt trửa sàn mà thơ.
Nghe xong, Thạch Quỳ tỏ ra lạc quan hơn, ông bảo: Nói là nói rứa thôi chơ lo đếch chi khi nớ nựa.
Tháng 7 năm 2020, hay tin Thạch Quỳ ốm, tôi đến thăm và có bài thơ ghi lại như sau:
Chiều qua Phong Định Cảng
Ghé thăm bác Thạch Quỳ
Bác đang lướt phây búc
Bách đấy à? Vào đi!
Nghe bạn bè phản ánh
Ngọc thể bác bất an
Hóa ra sắc vẫn khởi
Thơ, phú rải đầy bàn.
Mấy bữa ni đau bụng
Nỏ màng cơm cháo chi
Chuyền xong mấy chai đạm
Dừ mới được a ri!
Sang năm tròn tám chục
Cũng oách xà lách rồi
Hay bác thử đổi vía
Thạch Quỳ sang Thạch Ngồi?
Ngồi hay Quỳ cũng rứa
Sống cốt ở nghĩa tình
“Bước sao khỏi bóng mình
Khi mặt trời đúng ngọ”.
Thôi thì cứ để cỏ
Tự nói lời nghìn năm.
Nom sắc diện tươi tắn, nói năng lưu loát và cách rít thuốc lá của anh, tôi biết sức khỏe Thạch tiên sinh đã bình ổn. Tôi nhã ý rủ Thạch Quỳ qua quán Nghé đối diện nhà anh làm tí gọi là mừng hiền huynh vừa thoát khỏi nạn “Mã Siêu rượt Tào Tháo”. Thạch Quỳ bảo: Lâu ni khoản rượu bia cơ bản là chầu rìa, ngửi là chính chơ nỏ khề khà được như khi tê nữa. Thuốc lá cũng chỉ ngày dăm ba điếu đổ lại, còn nhu cầu ăn uống thì mỗi ngày chỉ mươi nghìn bạc xôi, coi như xong.
Tôi đùa: Vậy còn cái khoản VitaminEm thì thế nào bác?
Thạch Quỳ cười bảo: Ngó là chính, chơ sức nghỉn mô đây tau nựa mi hè!
Nói đoạn, Thạch Quỳ châm thuốc hút, vẻ mặt nghiêm nghị bảo tôi: Theo tau, thơ mi hiện tại hay nhít Nghệ An. Tau nói thật chơ nỏ phải nịnh mi mô. Mi là cấy chi mà tau phải nịnh!
Trời ạ, được Thạch Quỳ khen, mũi tôi không phồng to lên được tẹo nào mới lạ! Thấy tôi cười Thạch Quỳ hỏi: Tau nói thật chơ răng mi lại cười?
Tôi thưa: Bác nói rứa báo hại thằng em tổn thọ đấy. Thơ em cũng phọt phẹt bài được bài chưa, phập phù như đánh phỏm. Ưu tiên, chiếu cố lắm may ra cũng chỉ mon men hạng 3 thôi, xếp sau thằng Hòa cũng là phúc lắm rồi.
Lại xin được nói đôi lời về nhân vật Hòa: Số là, Hội Văn nghệ Nghệ An trước đây có cậu lái xe tên Hòa. Một bữa nọ, gặp nhà thơ Thạch Quỳ ở văn phòng Hội, Hòa mời nhà thơ vào phòng uống nước. Thấy Hòa hiền lành, lễ phép, lái xe luôn an toàn và chỉn chu, Thạch Quỳ hứng chí bảo: Hòa này, hiện tại thơ Nghệ An ta, thứ nhít (nhất) là tau, thứ 2 là mi chơ nỏ đứa mô khác.
Báo hại thằng Hòa chắp hai tay vái Thạch Quỳ như tế sao: Em vái bác, em chỉ biết vặn cổ ô tô chơ biết chi thơ phú, bác tha cho em!
Thạch Quỳ nói tỉnh bơ: “Đó là tại mi chưa mần, chơ mi mần, nhít định hay là thứ 2 rồi”.
Ngoài đời, Thạch Quỳ là người sống giản đơn, bổ bả, hồn nhiên. Thơ ông có thể hay với người này và không hay với người khác, tùy cảm thức của từng người nhưng tôi dám chắc một điều, Thạch Quỳ không bao giờ để sự dễ dãi len lỏi vào thơ ông.
Cho đến hôm nay vừa tròn 2 năm nhà thơ Thạch Quỳ rời xa cõi tạm. Tôi lại nhớ ông, nhớ cái dáng gầy gò của ông:
Lại về hóa đá Cuồi Sơn
Nghe chim tà vặt hay hơn khướu nhà
Mưa gom bụi hóa phù sa
Góc vườn đỏ thắp khóm hoa dong riềng.
Tùng Bách
