Theo quyết định số 1657 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố vào tháng 6/2025, do Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng ký ngày 3/6/2025, Nghề thủ công dệt thổ cẩm của người Thái ở Nghệ An được đưa vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đây là di sản văn hóa thứ ba của người Thái tỉnh Nghệ An thuộc danh mục này. Năm 2017, Lễ hội Xăng Khan của người Thái ở Nghệ An đã được bổ sung vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm 2016, Lễ hội Đền Chín Gian, huyện Quế Phong cũng thuộc danh mục này.
Dệt thổ cẩm là nghề thủ công lâu đời của phụ nữ Thái. Ở Nghệ An, nghề này có truyền thống hàng trăm năm, hiện vẫn rất phổ biến trong các làng bản có người Thái sinh sống. Cùng với dệt thổ cẩm, nghề trồng dâu nuôi tằm đã giúp cộng đồng gìn giữ trang phục truyền thống và nâng cao đời sống kinh tế. Tuy nhiên trong một thời gian dài, nghề dệt thổ cẩm từng đứng trước nguy cơ mai một.
Đầu những năm 2000, nghề dệt thổ cẩm được khôi phục và từ đó phát triển rộng khắp trên các vùng người Thái và tạo được vị thế nhất định trong hệ thống các nghề truyền thống trên cả nước. Một số địa phương có nghề dệt thổ cẩm phát triển mạnh gồm Quỳ Châu, Quế Phong, Kỳ Sơn, Con Cuông. Những địa bàn này đang duy trì những làng nghề, hợp tác xã dệt thổ cẩm hoạt động hiệu quả, không những tạo thu nhập cho cư dân địa phương mà còn giúp phát triển du lịch. Hàng thổ cẩm của người Thái ở Nghệ An đã có mặt trên nhiều địa phương khắp cả nước và một số quốc gia khác.
Dệt thổ cẩm là nghề thủ công tiêu biểu của người Thái ở Nghệ An. Trước đây, nghề vốn được truyền lại qua các thế hệ ở từng khu vực nhỏ lẻ nên có sự khác biệt giữa các địa phương, tay nghề lại không đồng đều. Nhiều năm qua, nghề này nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương, một số huyện như Quỳ Châu, Quế Phong, Con Cuông, Kỳ Sơn thường tổ chức các lớp truyền dạy, nâng cao tay nghề cho các thợ thủ công nhằm tạo ra các sản phẩm đa dạng hơn và chất lượng đồng đều. Hiện tại, các thợ dệt người Thái đang lưu giữ được hàng trăm mẫu thổ cẩm với những nét hoa văn đa dạng, thể hiện quan niệm về cuộc sống, thiên nhiên, vũ trụ, tâm linh của cộng đồng.
Nghề dệt thổ cẩm được bổ sung vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể là niềm vui lớn của người làm nghề, người quan tâm những nét văn hóa Thái, trong đó có các sản phẩm thổ cẩm.
Hữu Vi
