Giữa nhịp sống hiện đại đang ngày càng lấn át các hình thức biểu đạt truyền thống, múa Atilogwu vẫn giữ được sức sống mãnh liệt như một phần hồn không thể tách rời của cộng đồng người Igbo ở miền Đông Nam Nigeria. Với những động tác nhào lộn ngoạn mục, tiết tấu trống rộn ràng và sự kết nối mật thiết với đời sống cộng đồng, Atilogwu không chỉ là một môn nghệ thuật mà còn là một tuyên ngôn văn hóa, nơi quá khứ, bản sắc và lòng kiêu hãnh dân tộc được gìn giữ qua từng bước nhảy.
Tên gọi “Atilogwu” trong tiếng Igbo có nghĩa là “có ma thuật” hoặc “liệu đây có phải là ma thuật?”, phản ánh sự kinh ngạc của khán giả trước các động tác nhào lộn đầy năng lượng, như thể được hỗ trợ bởi một sức mạnh siêu nhiên. Atilogwu là một điệu múa cổ của người Igbo, nhưng được định hình rõ rệt hơn vào năm 1947 bởi Ezeagu Improvement Union (một tổ chức cộng đồng của người dân Ezeagu) tại Lagos và tái cấu trúc vào năm 1962 sau Nội chiến Nigeria. Ban đầu, đây là vũ điệu dân gian trình diễn trong các lễ hội nông nghiệp, mừng mùa màng, đám cưới hoặc nghi thức chuyển tiếp độ tuổi. Theo thời gian, Atilogwu phát triển thành một tiết mục sân khấu chuyên nghiệp, thường do các nhóm thanh thiếu niên biểu diễn trong các dịp lễ hội văn hóa lớn.
Điểm nổi bật nhất của Atilogwu là kỹ thuật biểu diễn giàu năng lượng: các vũ công thực hiện hàng loạt cú xoay người, bật nhảy, nhào lộn, đá chân cao và hạ thấp người xuống mặt đất với tốc độ nhanh đến nghẹt thở. Những động tác này đòi hỏi sự phối hợp cực kỳ ăn ý giữa các thành viên, cũng như sức mạnh cơ bắp và khả năng kiểm soát cơ thể tuyệt vời. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều chuyên gia văn hóa ví Atilogwu như một phiên bản nghệ thuật của thể dục dụng cụ dân gian, nơi kỹ thuật truyền thống và sức trẻ tạo thành một dòng chảy cuốn hút.
Nhạc đệm cho Atilogwu là một phần không thể thiếu, với sự kết hợp của trống Igba, ogene (chuông kim loại), ichaka (nhạc cụ lắc) và sáo oja. Âm nhạc không chỉ giữ nhịp cho vũ công mà còn đóng vai trò như một “người dẫn chuyện”, thúc đẩy cao trào hoặc lắng lại trong những khoảnh khắc ngắn ngủi giữa các đoạn chuyển. Nhịp trống nhanh, dồn dập, biến đổi liên tục là đặc điểm đặc trưng, phản ánh nhịp sống sôi động và tinh thần lạc quan của người Igbo.
Không đơn thuần là một nghệ thuật thị giác, Atilogwu còn gắn bó sâu sắc với cấu trúc xã hội truyền thống. Việc tham gia đội múa là cơ hội để thanh thiếu niên học hỏi tinh thần kỷ luật, làm việc nhóm và niềm tự hào dân tộc. Mỗi động tác múa đều mang ý nghĩa tượng trưng, từ sức bật thể hiện khát vọng vươn lên đến sự phối hợp nhịp nhàng biểu hiện cho tinh thần đoàn kết cộng đồng. Chính vì vậy, Atilogwu vẫn được gìn giữ và truyền dạy như một phần không thể thiếu của giáo dục văn hóa tại nhiều địa phương ở miền Đông Nam Nigeria.
Trong những năm gần đây, Atilogwu đã vượt ra khỏi biên giới Nigeria, được trình diễn tại các sự kiện quốc tế như Festival Nghệ thuật và Văn hóa Thế giới lần thứ 8 tại Helsinki, Phần Lan (1962), FESTAC ’77 tại Lagos, và các chương trình giao lưu văn hóa tại châu Âu và Mỹ. Các nhóm Atilogwu từ bang Enugu và Anambra thường xuyên tham gia các lễ hội quốc tế, nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt. Các nhà nhân học và chuyên gia di sản ghi nhận nỗ lực của cộng đồng Igbo trong việc bảo tồn Atilogwu thông qua các trường lớp huấn luyện, chương trình truyền hình và mạng xã hội, nơi những đoạn video biểu diễn thu hút hàng ngàn lượt xem.
Atilogwu là nhịp đập của một nền văn hóa từng trải. Khi những bước chân bật lên khỏi mặt đất và xoay tròn giữa không trung, dường như cả quá khứ và hiện tại cùng nhảy múa. Trong thời đại mà sự đồng nhất đang lấn át sự khác biệt, Atilogwu như một đốm lửa riêng biệt, thắp sáng niềm tự hào của người Igbo. Nó nhắc nhớ rằng ở đâu đó trên thế giới, vẫn có những cộng đồng kể lại câu chuyện của mình bằng thân thể, bằng nhịp tim và bằng tiếng gọi tha thiết từ cội nguồn.
Vân Quỳnh – Song Hương
