La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp và một số tài liệu quý

Tài liệu quý là bài thơ “Bình Thanh tự sự” do La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp (LSPTNT) sáng tác và tài liệu liên quan đến ông là sách Thu tập, cùng bài minh văn khắc trên chuông được đúc từ thời Tây Sơn, triều vua Cảnh Thịnh. Nguồn từ gia phả họ Nguyễn do tộc trưởng dòng nguyên trưởng Nguyễn Văn Liên làng Phú Lương, Thanh Oai, Hà Nội lưu giữ. Tài liệu được viết sau chiến thắng giặc Thanh xâm lược nước ta, với chiến trận oanh liệt Ngọc Hồi – Đống Đa, xuân Kỷ Dậu 1789 do Hoàng đế Quang Trung, triều Tây Sơn chỉ huy. Sách Thu tập ghi chép các sự kiện, bài viết từ 1802 đến 1907. Sách được chép lại, Nguyễn Văn Liên và TS Dã Duy Lan chấp bút viết cuốn một: Vài khúc quanh trong chính sử. Xin giới thiệu về nhà thờ họ và hai tư liệu quý liên quan đến La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp:

1. Nhà thờ

– Chính giữa thờ La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp và ba bà vợ

+ Đại Đô đốc Quảng Oai hầu LSPT Nguyễn Thiếp, tự Phúc Hiển.

+ 3 bà: Đại Đô đốc Quảng Oai hầu LSPT phu nhân, hiệu Từ Đạt (em vua Hiển Tông là cô ruột Ngọc Hân công chúa); bà hiệu Từ Niệm; bà hiệu Thục Thịnh (Đặng Thị Nghi).

– Bên trái thờ 3 con trai:

+ Đại Đô đốc Đông Lĩnh hầu Nguyễn Văn Long, tự Trực Hệ (con trai cả).

+ Đại Đô đốc Phong Đức hầu, tức Hám Hổ hầu Nguyễn Văn Hổ, tự Trực Thiện.

+ Thiếu bảo Hương Quận công Nguyễn Nhẫn, hiệu Phúc Trung, con bà Từ Đạt.

– Bên phải thờ 2 con trai và con nuôi:

+ Đại Đô đốc Phó đề lĩnh Nhật Đức hầu Nguyễn Văn Lộc (chưa có bài vị).

+ Đại Đô đốc Thanh Lĩnh Thái Hòa hầu Nguyễn Văn Tuyết (chưa có bài vị).

+ Tả quản lý Trịnh Tiệp, nghĩa tử (con nuôi Nguyễn Thiếp).

– Chú thêm: Bà Đặng Thị Nghi, vợ cả của LSPT là con gái đầu của Đạt Đạo Đại vương Đặng Thái Bàng quê ở xã Xuân Giang, Nghi Xuân, Hà Tĩnh, không phải quê ở làng Nguyệt Ao, Kim Lộc, Hà Tĩnh như phả ghi theo nơi nhà thờ họ Nguyễn. Đặng Thái Bàng, đậu Hương cống, rồi đỗ Hoành từ, nổi tiếng về Kinh dịch, làm quan Triều Lê Trung Hưng đến Tự Khanh, có con gái thứ 2 gả cho Tri phủ Phan Huy Diễn; con gái thứ 3 Diệu Bích gả cho Thái Nhạc Quận công; con gái thứ 4 Thị Tần gả cho Nguyễn Công Tấn, thân sinh của Nguyễn Công Trứ (con đích mẫu); con gái thứ 5 cũng là út gả cho Tể tướng, Tiến sĩ Nguyễn Khản, anh trai cả của đại thi hào Nguyễn Du.

2. Bài thơ “Bình Thanh tự sự”

Nguyên chữ Hán:

平清自事

曰我從征初一冬

扶王討賊出先洚

清兵千萬尸留在

父子王師載職屯

軍行想自天而降

賊種相忘恐失魂

自今而後當辭逆

古來侵略幾人存

廣威侯羅山夫子阮浹

Phiên âm:

Bình Thanh tự sự

Viết ngã tòng chinh sơ nhất đông

Phù Vương thảo tặc xuất tiên phong

Thanh binh thiên vạn thi lưu tại

Phụ tử vương sư chiến tặc đồn

Quân hành tưởng tự thiên nhi giáng

Tặc chủng tướng vong khủng thất hồn

Tự kim nhi hậu đương từ nghịch

Cổ lai xâm lược kỷ nhân tồn

Quảng Oai hầu La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp.

Dịch thơ:

Bình Thanh tự sự

Luyện quân đánh giặc một mùa Đông

Giúp vua dẹp loạn xuất tiên phong.

Bình Thanh nghìn vạn chôn thây lại

Cha con năm đạo quét sạch đồn.

Quân đi tưởng tự trên trời xuống

Tướng chết giặc kia sợ mất hồn

Hãy nhớ từ nay chừa bạo ngược

Xưa nay cướp nước mấy ai còn.

Quảng Oai hầu La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp

                                            (Bản dịch của Quốc Thường).

Quả chuông đúc thời Cảnh Thịnh hiện treo ở nhà thờ chùa Chúc Thánh, làng Nhân Trạch, xã Phú Lương, Thanh Oai, Hà Nội và bài thơ “Bình thanh tự sự” của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp.

3. Chuông đồng ở chùa Chúc Thánh, thuộc làng Nhân Trạch (Ấp thuộc trang Thắng Lãm cũ) đúc Triều Cảnh Thịnh (1793-1802) do cha con, anh em góp tiền đúc nên. Đền Thượng Nguyên xưa gồm 24 tòa được di dời sơ tán đi các địa phương khác, nay còn nền đất cũ, giữa làng Quang Lãm và Vân Nội.

Chuông có nội dung:

“Người cùng huyện, cùng làng, cùng xã hằng tâm, hằng sản góp tiền công đức đúc chuông:

Đại Đô đốc Quảng Oai hầu, tiền cổ 5 quan.

Đại Đô đốc Đông Lĩnh hầu, tiền cổ 5 quan.

Đại Đô đốc Phong Đức hầu, tiền cổ 5 quan.

Đại Đô đốc Phó Đề lĩnh Nhật Đức hầu, tiền cổ 5 quan.

Đại Đô đốc Tham lĩnh Thái Hòa hầu, tiền cổ 5 quan.

Đô ty Đạt Ngọc hầu, tiền cổ 5 quan.

Trưởng cơ Trấn Vũ hầu, tiền cổ 5 quan.

Tả quan Lý Trịnh Tiệp, tiền cổ 5 quan”.

Chú thêm

– Tiền được góp từ thời vua Quang Trung còn sống, nhưng đến đời Cảnh Thịnh mới đúc chuông khi La Sơn còn sống. 2 em trai không ở nhà nên không góp.

– Đô ty Đạt Ngọc hầu, tức Nguyễn Văn Quang, con trai Đại Đô đốc Nguyễn Khải (em kế La Sơn).

– Trưởng cơ Trần Vũ hầu, tức Nguyễn Văn Giám, con trai Đại Đô đốc Nguyễn Chuyên (em thứ La Sơn).

– Ông Nguyễn Văn Tằng, cháu đích tôn cụ Hương Quận công Nguyễn Văn Ý, chắt đích tôn của LSPT.

– Đại Đô đốc Long – Nguyễn Văn Long là con đầu LSPT, không phải là Đặng Tiến Đông (nhầm tưởng).

– Bút danh Khải Chuyên, là lấy tên 2 người em ghép lại.

* Các tài liệu trên được nhà giáo, nhà thơ Quốc Thường, quê ở Đức Thọ, Hà Tĩnh cung cấp.

Đào Tam Tỉnh

(Bài đã đăng trên Tạp chí Sông Lam số 19, phát hành tháng 12/2021)

Leave a Reply