Ocean Vuong sinh năm 1988 tại Thành phố Hồ Chí Minh, là một trong những nhà thơ và tiểu thuyết gia đương đại nổi bật nhất tại Hoa Kỳ, đồng thời là một trong những tiếng nói cách tân đầy ảnh hưởng trong nền văn học thế giới đầu thế kỷ 21. Là người con trong một gia đình Việt tị nạn, Vuong cùng mẹ rời quê hương khi còn rất nhỏ và lớn lên tại Hartford, bang Connecticut, trong một cộng đồng di dân nghèo. Từ hoàn cảnh thiếu thốn cả vật chất lẫn ngôn ngữ, anh tìm đến văn học như một nơi trú ẩn và một hình thức biểu đạt sâu sắc. Dù từng bắt đầu học marketing, Vuong nhanh chóng chuyển hướng sang sáng tác văn học, theo học tại Brooklyn College và sau đó lấy bằng Thạc sĩ sáng tác văn chương tại Đại học New York.
Tập thơ đầu tay của Ocean Vuong, “Night Sky with Exit Wounds” (2016), đã nhanh chóng gây được tiếng vang lớn trong giới phê bình nhờ chất giọng đầy bản sắc và phong cách thể hiện mới mẻ. Những bài thơ trong tập này kết hợp trải nghiệm tị nạn, ký ức chiến tranh Việt Nam, bản dạng giới tính và cảm thức về mất mát trong gia đình. Với tập thơ này, anh giành được nhiều giải thưởng quan trọng, trong đó có Giải T.S. Eliot năm 2017, trở thành một trong số những người trẻ tuổi nhất từng đoạt giải này. Sau thành công của thơ ca, Vuong tiếp tục thể hiện tài năng với tiểu thuyết “On Earth We’re Briefly Gorgeous” (2019), được viết dưới hình thức một bức thư của một chàng trai trẻ gửi mẹ mình – một người phụ nữ không biết chữ. Tác phẩm nhanh chóng trở thành sách bán chạy tại Mỹ và trên thế giới, được ca ngợi vì văn phong giàu hình ảnh, chất thơ và sự chân thành sâu sắc.
Năm 2022, Ocean Vuong trở lại với tập thơ “Time Is a Mother”, viết trong giai đoạn tang thương sau khi mẹ anh qua đời vì bệnh ung thư. Tập thơ tiếp tục khai thác mối quan hệ gia đình, cái chết, nỗi đau và quá trình chữa lành, nhưng lần này bằng một giọng điệu dữ dội hơn, không ngại cắt xẻ ngôn ngữ để bộc lộ trạng thái tinh thần đầy xung động. Các bài thơ của anh thường sử dụng kỹ thuật parataxis (đặt các hình ảnh trái ngược bên cạnh nhau mà không cần lời nối), tạo ra sự căng thẳng đầy ám ảnh trong từng câu chữ. Vuong còn được coi như một người tái thiết lại cách dùng ngôn ngữ tiếng Anh: anh khai thác khoảng trống, cấu trúc lạ thường, sự im lặng giữa các dòng để khơi dậy cảm giác mênh mang, mất mát, nhưng cũng rất riêng tư và sống động.
Ocean Vuong cũng là một nhà giáo, hiện giảng dạy sáng tác văn chương tại Đại học Massachusetts Amherst. Anh từng được trao nhiều giải thưởng danh giá như Whiting Award, MacArthur Fellowship (còn gọi là “giải Thiên tài”), và Ruth Lilly Poetry Prize. Điều đặc biệt ở Ocean Vuong là anh không chỉ viết cho bản thân hay cộng đồng người Mỹ gốc Việt, mà qua thơ và tiểu thuyết, anh đã mang đến tiếng nói chân thực của những con người thường bị đặt bên lề trong xã hội như người nhập cư, người nghèo, những người có bản dạng giới và xu hướng tính dục khác biệt, và đưa họ vào trung tâm của văn học đương đại. Trong nhiều bài thơ (như “Someday I’ll Love Ocean Vuong” hay “Aubade with Burning City”…), anh kết hợp cảm giác mơ màng với ký ức chiến tranh, giọng nói của kẻ yếu với câu hỏi triết học về bản thể và sự tồn tại.
Dù viết bằng tiếng Anh, không phải ngôn ngữ mẹ đẻ, Ocean Vuong đã chứng minh khả năng làm chủ và làm mới tiếng nói thi ca hiện đại, để từ đó định nghĩa lại cách chúng ta kể chuyện, yêu thương, đau đớn và hồi phục. Anh từng nói rằng viết là một hành vi sống sót, và qua từng trang viết, độc giả cảm nhận rõ sức sống mãnh liệt, khát khao được hiểu, được yêu và được là chính mình. Những tác phẩm của anh là hành trình tái kiến thiết bản thân từ đổ vỡ và mất mát, đồng thời truyền cảm hứng cho cả một thế hệ trẻ đang tìm kiếm bản sắc giữa những tầng lớp văn hóa chồng chéo của thế giới hiện đại.
Vân Quỳnh – Như Yến
