LTS: Năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 284-QĐ/TTg lấy ngày 21/4 hằng năm là Ngày Sách Việt Nam. Năm 2021, để cổ vũ, nâng tầm phát triển văn hóa đọc, Quyết định 1862-QĐ/TTg được Thủ tướng ban hành về việc tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, vào dịp 21/4 (thay cho tên gọi Ngày Sách Việt Nam). Chỉ khi nào, người người nhà nhà xem việc đọc sách bình thường và cần thiết như việc ăn cơm uống nước mỗi ngày, xem việc đọc sách là nguồn vui sống, mới hi vọng nâng tầm dân trí, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh.
Nhiều người quan niệm đọc sách không phải lúc nào cũng phải nhắm đến những mục tiêu lớn lao như khám phá sự thật vạn vật hay tìm kiếm cái nhìn khách quan, tri thức, chân lý… Đôi khi, đọc sách chỉ đơn giản là một cách để giải trí, thư giãn đầu óc, giải tỏa căng thẳng sau một ngày học tập, làm việc mệt mỏi. Sách đến với ta như một người bạn chân ái, càng đọc hiểu, càng khám phá, càng cảm thấy yêu thích, say mê. Dĩ nhiên, mỗi người sẽ có mục đích khác nhau khi đọc sách. Đôi khi, chúng ta chỉ cần thả lỏng tâm trí và để cho câu chuyện dẫn dắt vào một thế giới khác, chỉ có ta và không gian yên tĩnh, nơi não bộ được thư giãn cùng những ngôn ngữ êm dịu cho tâm hồn. Nó giúp ta rời xa cái ồn ào, xô bồ ngoài kia. Hay chỉ cần một câu văn đẹp, một đoạn đối thoại sâu sắc, hoặc đơn giản là một mùi giấy thơm thơm, những hình vẽ ngộ nghĩnh, dễ thương trên trang sách cũng đủ làm chúng ta cảm thấy vui cả buổi. Những cuốn sách hay sẽ để lại dấu ấn trong tâm trí và giúp ta học được những bài học ý nghĩa trong cuộc sống, mà không cần phải quá chú trọng đến việc chúng có như thế nào. Cuộc sống hiện đại ngoài kia luôn hối hả, nhiều áp lực công việc khiến con người tìm kiếm những phương thức giải trí để cân bằng tâm lý. Theo nhiều nghiên cứu, đọc sách chỉ khoảng 6 phút cũng có thể làm giảm mức độ căng thẳng tới hơn 60%. Việc thực hành đọc giống như trạng thái “thiền bằng chữ”.
Lấy ví dụ việc đọc các thể loại văn chương như tiểu thuyết, truyện ngắn… trở thành một lựa chọn lý tưởng của nhiều người. Khi đắm chìm trong những trang sách, người đọc được dẫn dắt vào những thế giới khác nhau, trải nghiệm những câu chuyện đa dạng, từ đó giúp giảm căng thẳng và mệt mỏi. Theo dõi hành trình của các nhân vật trong một cuốn tiểu thuyết, người đọc có cơ hội đồng cảm, thấu hiểu và học hỏi từ những trải nghiệm, suy nghĩ của họ. Chúng ta có thể cảm nhận niềm vui, nỗi buồn, sự đau khổ hay hạnh phúc của nhân vật, từ đó học cách đồng cảm và thấu hiểu người khác. Có những lúc ta thấy một nhân vật giống mình đến lạ hoặc một tình huống trong sách gợi nhớ điều gì đó trong quá khứ. Cảm giác ấy như được ai đó hiểu mà chẳng cần phải diễn đạt bằng lời nói. Những giọt nước mắt hay tiếng cười khi đọc sách chính là minh chứng cho sự kết nối mạnh mẽ giữa người đọc và tác phẩm. Như vậy, đọc sách còn là cách giúp nuôi dưỡng cảm xúc và phát triển tâm hồn. Hơn nữa, sách còn giúp chúng ta mở rộng tầm nhìn và nhận thức về thế giới xung quanh. Bằng cách tiếp cận với những câu chuyện đa dạng về văn hóa, lịch sử, xã hội, ta có cơ hội hiểu rõ hơn về con người và cuộc sống. Thói quen tốt này làm phong phú thêm vốn sống, giúp ta trở nên nhạy bén và sâu sắc hơn trong việc đánh giá và nhìn nhận các vấn đề. Mỗi người tiếp cận sách với những mục đích riêng biệt. Có người đọc để học hỏi kiến thức chuyên môn, có người đọc để giải trí và cũng có người đọc để tìm kiếm sự đồng cảm, chia sẻ. Không có một tiêu chuẩn cố định nào cho việc đọc sách, miễn là nó phục vụ nhu cầu và mong muốn của người đọc. Trên hết, việc đọc sách nên mang lại niềm vui và sự thoải mái, giúp người đọc cảm thấy thư thái và hạnh phúc. Dù sao đi nữa, trong thế giới đầy biến động hiện nay, việc duy trì thói quen đọc sách sẽ trang bị cho chúng ta những công cụ cần thiết để đối mặt và thích nghi với những thay đổi, đồng thời mở ra những cơ hội mới trong cuộc sống và sự nghiệp của mỗi người.
Trong cuộc sống ngày nay, việc đọc sách vẫn được coi là một công cụ quan trọng để phát triển bản thân, nâng cao kiến thức. Tuy nhiên, có một số quan điểm cho rằng không nhất thiết phải đọc sách mới có thể thành công trong công việc và cuộc sống và đôi khi sách không phải là con đường duy nhất để tiếp thu tri thức. Trước hết, tôi đồng ý với quan điểm của một số người rằng việc không đọc sách vẫn có thể giúp một người thành công trong nghề nghiệp. Ví dụ, một thợ điện, dù không đọc sách, vẫn có thể sửa chữa các thiết bị một cách thành thạo, làm nghề của mình giỏi và có thể đạt được sự thoải mái về mặt tài chính. Trong nhiều lĩnh vực nghề nghiệp, sự thành thạo và tay nghề thực tế có thể quan trọng hơn việc sở hữu kiến thức lý thuyết từ sách vở. Thậm chí, những người làm nghề thủ công, kỹ thuật hay những công việc đòi hỏi kỹ năng tay nghề sẽ không cần phải đọc nhiều sách để có thể thành công. Tuy nhiên, khi đối diện với những vấn đề xã hội, những vấn đề có tính chất rộng lớn và đa chiều hơn, những người đọc sách sẽ dễ dàng có cái nhìn sâu sắc hơn. Có rất nhiều người có thể nói rất lưu loát về các vấn đề xã hội, nhưng lại thiếu chiều sâu trong suy nghĩ và kiến thức. Có vẻ hơi nặng lời khi dẫn một câu nói của nhà văn Mark Twain: “Người không đọc sách chẳng hơn gì người không biết đọc”. Khả năng đọc của chúng ta không chỉ đơn thuần là biết chữ, mà quan trọng hơn là việc sử dụng kỹ năng đó để tiếp thu kiến thức. Người biết đọc nhưng không tận dụng để học hỏi sẽ không có lợi thế gì hơn so với người không biết đọc. Do đó, việc đọc sách đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng hiểu biết, phát triển tư duy, nâng cao kỹ năng sử dụng ngôn ngữ… Chính vì vậy, tôi không đồng tình với quan điểm cho rằng không cần đọc sách mà vẫn có thể hiểu biết đầy đủ về các vấn đề xã hội, của nhân loại. Kiến thức phần lớn vẫn được truyền tải qua sách vở, vì sách là nơi lưu giữ những suy nghĩ, quan điểm, nghiên cứu, kinh nghiệm quý giá của những người đi trước, giúp chúng ta nhìn nhận các vấn đề một cách tổng quan, chân thật, rõ ràng và sâu sắc hơn.
Ngoài ra, tôi cũng đồng ý rằng đọc sách là một cách tuyệt vời để không lãng phí thời gian, thể hiện sự cầu thị của một con người luôn say mê học hỏi, khám phá để có những câu trả lời cho các vấn đề của nhân sinh, xã hội… Mặc dù sách không thể trả lời tất cả các câu hỏi mà chúng ta muốn nhưng chúng mang đến những góc nhìn mới mẻ, phương hướng đầy triển vọng để tìm ra câu trả lời cho những thắc mắc của mình. Đôi khi, chính trong những trang sách, ta có thể tình cờ bắt gặp những ý tưởng, lời khuyên hay những chiến lược có thể thay đổi cách nhìn nhận vấn đề của bản thân, giải quyết những khó khăn, thách thức ta đang vướng phải. Không phải lúc nào những câu trả lời rõ ràng cũng có sẵn ngay lập tức nhưng việc đọc sách giúp chúng ta có thêm sự kiên nhẫn và khả năng tìm kiếm thông tin hiệu quả hơn. Tôi vẫn tin rằng đọc sách đóng một vai trò quan trọng trong việc làm phong phú cuộc sống của mỗi người, mở rộng tầm nhìn về thế giới xung quanh và khiến cuộc sống trở nên thật sự có ý nghĩa. Mở rộng vấn đề khi sách chính là kho tàng tri thức của nhân loại, là phương tiện kết nối, chia sẻ thông tin giữa các nền văn hóa. Sự phát triển của nền văn minh nhân loại luôn có sự đóng góp quan trọng từ sách. Các nhà lãnh đạo, chuyên gia, các nhà khoa học đều khẳng định rằng sách là chìa khóa mở cánh cửa kho tàng tri thức vô tận của nhân loại. Các quốc gia tiến bộ và các dân tộc phát triển luôn coi trọng việc duy trì và phát triển nền văn hóa đọc vì chính là cơ sở để xây dựng nền tảng tri thức vững chắc cho sự phát triển bền vững.
Và tôi tin rằng việc hấp thụ tri thức không phải là một quá trình nhanh chóng, mà là một sự chiêm nghiệm, một sự thay đổi tư duy từ từ. Đôi khi, tôi thấy rằng việc nhảy từ suy nghĩ này sang suy nghĩ khác liên tục sẽ không giúp tôi thực sự hiểu được những gì mình đang học. Thực tế, điều này chỉ khiến tôi cảm thấy “sống vội” và thiếu thời gian để cảm nhận đầy đủ về những gì mình đang trải qua. Việc không có thời gian để suy ngẫm và chiêm nghiệm sẽ khiến tôi dễ dàng bỏ lỡ những giá trị thực sự mà mỗi cuốn sách mang lại. Cuộc sống hiện đại đang ngày càng trở nên nhanh chóng và hối hả với nhịp tiến tới không ngừng nghỉ khiến không ít người không có thời gian để dừng lại, suy ngẫm và chiêm nghiệm. Tôi cho rằng cuộc sống không chỉ đơn giản là chạy theo những trào lưu hay thay đổi suy nghĩ liên tục. Quan trọng hơn cả là tôi cần có thời gian để sống thực sự, sống hài hòa, sống lắng đọng để cảm nhận và suy ngẫm về bản thân và thế giới xung quanh. Việc áp dụng tri thức vào cuộc sống thực tế mới thực sự có giá trị và điều này chỉ có thể đạt được khi tôi biết cách sống chậm lại, cảm nhận và suy nghĩ sâu sắc hơn. Đọc sách là một cách sống chậm, “mặc nhi trí tri” – tĩnh lặng mà suy nghĩ thấu đáo vậy.
Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận thức đầy đủ về giá trị của việc đọc sách. Việc tiếp cận tri thức trong xã hội hiện đại đã thay đổi rất nhiều nhờ vào sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và internet. Thực tế, sách là một công cụ vạn năng để phát triển tư duy sâu sắc nhưng không phải là con đường duy nhất. Internet và các phương tiện truyền thông hiện đại cung cấp cho chúng ta một lượng thông tin khổng lồ, giúp việc tiếp cận tri thức trở nên nhanh chóng và dễ dàng hơn. Tuy nhiên, việc lạm dụng thông tin từ các nguồn này mà không biết chọn lọc và suy ngẫm có thể dẫn đến sự thiếu sâu sắc trong nhận thức. Mặc dù tôi nhận thấy rằng sách vẫn có vai trò quan trọng trong việc nâng cao văn hóa đọc và phát triển bản thân nhưng nên chăng cần phải kết hợp giữa việc đọc sách và sử dụng các công cụ học hỏi hiện đại. Việc linh hoạt trong việc tiếp cận tri thức, kết hợp đọc sách với việc sử dụng video, podcast và các nền tảng mạng xã hội sẽ giúp chúng ta tiếp cận thông tin một cách toàn diện và hiệu quả hơn.
Ông cha ta có câu: “Yêu con sách chất đầy nhà, ghét con đi chợ mua quà cho con” đã nói lên việc đặt nền tảng tri thức tiếp nhận từ sách, xem sách như một món quà quý giá, là hành trang tri thức ban sơ mà gia đình tạo dựng cho con trẻ. Hay như “để vàng để bạc không bằng để sách cho con”, sách chính là tài sản quý báu, đã nêu bật vai trò của sách trong việc truyền tải tri thức cho các thế hệ sau. Đọc sách chính là tiến trình tự học, tự hoàn thiện bản thân một cách hiệu quả. Và trên tất cả, sách chính là nguồn vui sống, việc đọc sách phải là một quá trình tự giác, tìm tòi và suy ngẫm ngõ hầu mang lại giá trị hữu dụng cho cuộc sống của mỗi chúng ta.
Lê Vũ Trường Giang
