Vào một buổi sáng tháng Tám năm 1996, giới truyện tranh Mỹ bàng hoàng trước tin Mark Gruenwald – một trong những biên tập viên kỳ cựu và được kính trọng nhất của công ty xuất bản truyện tranh nổi tiếng Marvel Comics – đột ngột qua đời vì một cơn đau tim ở tuổi 43. Tin buồn ấy khiến nhiều đồng nghiệp ban đầu ngỡ là một trò đùa, bởi chính Gruenwald vốn nổi tiếng với tính hài hước và những ý tưởng kỳ lạ. Nhưng đó là sự thật. Và sau nỗi đau mất mát ấy, điều khiến mọi người nhớ mãi về ông không chỉ là những đóng góp cho thế giới siêu anh hùng, mà còn là một di nguyện phi thường: tro cốt của ông sẽ được hòa vào mực in để in lại một trong những tác phẩm mà ông tâm huyết nhất – “Squadron Supreme”.
Mark Gruenwald sinh năm 1953 tại Wisconsin và gia nhập Marvel Comics từ năm 1978, nhanh chóng trở thành một trong những gương mặt không thể thiếu của hãng. Ông không chỉ là một cây viết tài năng mà còn là người gìn giữ “độ liên tục” trong vũ trụ Marvel: một người có trí nhớ siêu phàm về mọi chi tiết, mọi mối liên kết trong hàng trăm đầu truyện khác nhau. Với đồng nghiệp, ông là “người canh giữ” của Marvel; với độc giả, ông là tác giả đứng sau những năm tháng rực rỡ của Captain America (một nhân vật siêu anh hùng hư cấu trong truyện tranh của Marvel Comics), là người khai sinh những ý tưởng táo bạo trong các bộ truyện tranh “Quasar”, “D.P.7” và đặc biệt là “Squadron Supreme” – bộ truyện mà ông luôn xem là “đứa con tinh thần” quan trọng nhất của đời mình.
“Squadron Supreme” là một loạt truyện tranh kéo dài 12 tập, xuất bản từ năm 1985, trong đó Gruenwald đặt ra một giả định táo bạo: nếu các siêu anh hùng không chỉ cứu thế giới mà còn trực tiếp điều hành nó thì chuyện gì sẽ xảy ra? Tác phẩm này, dù không nổi đình nổi đám như “X-Men” hay “Spider-Man” nhưng lại được giới chuyên môn đánh giá cao bởi chiều sâu tư tưởng và tinh thần tiên phong. Trước khi “Watchmen”, vốn được ca ngợi là tác phẩm “giải thiêng” siêu anh hùng, ra đời, thì “Gruenwald” đã đặt ra những câu hỏi tương tự, bằng một văn phong bình thản nhưng đầy ám ảnh.
Chính vì vậy, khi viết di chúc, Gruenwald đã thể hiện một mong muốn rất riêng: tro cốt ông sẽ được trộn vào mực in trong lần tái bản “Squadron Supreme”. Đó không chỉ là một cử chỉ nghệ thuật mang tính biểu tượng, mà còn là cách ông vĩnh viễn gắn bó với đứa con tinh thần của mình. Bà Catherine Gruenwald vợ ông sau đó đã phối hợp với Marvel Comics để thực hiện di nguyện này. Một nhà máy in tại Ohio đã cẩn thận trộn phần tro của ông vào mực, dùng để in bản tái bản đặc biệt của “Squadron Supreme” vào năm 1997. Khoảng 4.000 bản được phát hành, mỗi cuốn đều là một minh chứng lặng lẽ nhưng sâu sắc cho sự tận hiến tuyệt đối với nghệ thuật của Gruenwald.
Câu chuyện đó nhanh chóng lan rộng, trở thành một huyền thoại trong ngành truyện tranh Mỹ. Với nhiều người, hành động của Gruenwald là điên rồ. Nhưng với những ai từng biết và làm việc cùng ông, đó là điều hoàn toàn hợp lý. Ông luôn sống hết mình vì công việc, vì nghệ thuật, và nếu có thể, ông sẵn sàng biến chính bản thân mình thành một phần của tác phẩm. Cũng như cách ông từng tỉ mỉ chỉnh sửa từng dòng thoại, từng khung truyện để không làm gãy mạch logic của cả một vũ trụ, Gruenwald đã chuẩn bị sẵn cho “vai diễn cuối cùng” của đời mình, một vai diễn mà ông không cần lên tiếng nhưng khiến người đọc mãi không thể quên.
Di nguyện kỳ lạ ấy không chỉ nói lên tình yêu mãnh liệt với truyện tranh mà còn là tuyên ngôn nghệ thuật theo một cách rất riêng: sáng tạo là một phần của đời sống, và người nghệ sĩ đích thực luôn sống và thậm chí chết cùng tác phẩm của mình. Không có nhiều người có thể biến cái chết thành một phần biểu tượng trong hành trình sáng tạo, nhưng Mark Gruenwald đã làm được điều đó. Và như một định mệnh đẹp đẽ, “Squadron Supreme” – tác phẩm không quá nổi bật về thương mại – đã trở thành một “tấm bia sống”, mang theo tư tưởng, tài năng và cả một phần cơ thể ông. Đây là một cách hiện diện không thể mãnh liệt hơn.
Gần ba thập niên trôi qua kể từ ngày ông ra đi, cái tên Mark Gruenwald vẫn luôn được nhắc đến với sự kính trọng sâu sắc. Trong một thế giới nơi các siêu anh hùng có thể bay, xuyên thời gian, cứu cả hành tinh, thì Mark – người đàn ông với mái tóc xoăn và đôi mắt sáng – đã chọn một cách yên lặng nhưng vĩnh cửu để trở thành một phần của chính vũ trụ mà ông từng dựng nên. Không phải là một siêu anh hùng trên trang giấy, nhưng là một người làm ra những siêu anh hùng, bằng máu, bằng mực, và bằng cả tro bụi của chính mình.
Vân Quỳnh – Tường Lan
