Được thành lập năm 2001 tại Tokyo (Nhật Bản), teamLab là một nhóm người bao gồm Toshiyuki Inoko cùng bạn bè, đồng nghiệp. Ban đầu, họ không gọi mình là “nghệ sĩ” mà chỉ là một nhóm đa ngành gồm kĩ sư, lập trình viên, nghệ sĩ, kiến trúc sư – những người yêu thích công nghệ, thiết kế, toán học và mỹ thuật. Từ một phòng thí nghiệm nhỏ, teamLab đã trở thành một hiện tượng toàn cầu với hàng triệu lượt khách tham quan mỗi năm, mở ra cách tiếp cận mới với nghệ thuật đương đại, ở đó người xem không đứng trước tác phẩm mà bước vào trong nó.
Tác phẩm của teamLab không có khung, không có ranh giới. Những căn phòng tối biến thành vũ trụ ánh sáng, nơi hàng nghìn bông hoa, đàn cá hay thác nước ảo chuyển động theo từng bước chân và cử chỉ của con người. Các công nghệ như cảm biến chuyển động, đồ họa kỹ thuật số, thuật toán và trí tuệ nhân tạo được sử dụng để tạo nên không gian liên tục thay đổi, không có khoảnh khắc nào giống nhau. Ở đây, nghệ thuật không còn là vật thể được treo trên tường mà trở thành một trải nghiệm sống động, có tính tương tác, gắn với sự hiện diện của con người.
Một trong những triển lãm nổi tiếng nhất của nhóm là “teamLab Borderless”, mở cửa tại Tokyo năm 2018. Chỉ trong năm đầu tiên, triển lãm này đã thu hút hơn 2,3 triệu lượt khách. Cái tên “Borderless” thể hiện tinh thần xuyên biên giới của nhóm, đó là xóa nhòa ranh giới giữa tác phẩm và người xem, giữa công nghệ và cảm xúc, giữa nghệ thuật và đời sống. Năm 2024, “teamLab Borderless” tái mở cửa tại khu vực Azabudai Hills (Tokyo), tiếp tục khẳng định vị thế tiên phong trong lĩnh vực nghệ thuật kỹ thuật số.
Tại các triển lãm của teamLab, mỗi người xem là một phần của tác phẩm. Mỗi bước chân, mỗi cử chỉ của mọi người đều khiến không gian phản ứng lại. Khi bạn chạm tay vào tường, hoa nở quanh bạn; khi bạn di chuyển, ánh sáng và âm thanh thay đổi theo. Cảm giác ấy khiến người ta nhận ra nghệ thuật không nằm ở một điểm nhìn cố định, mà ở sự tương tác, giao cảm giữa người và không gian. Toshiyuki Inoko từng nói: “Chúng tôi muốn khám phá cách công nghệ có thể mở rộng nhận thức con người và giúp chúng ta cảm thấy mình là một phần của thế giới”.
teamLab cũng chú trọng tới yếu tố thiền và tự nhiên trong sáng tạo. Những hình ảnh như hoa cỏ, nước, bướm, mây trời thường xuất hiện, được mô phỏng bằng thuật toán nhưng vẫn giữ nhịp điệu uyển chuyển của tự nhiên. Đó là sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và tinh thần Á Đông, giữa ảo giác và thực cảm. Khi đứng giữa không gian ấy, người ta không còn phân biệt đâu là thật, đâu là ảo, chỉ còn lại trải nghiệm thuần khiết của cảm xúc và ánh sáng.
Ánh sáng là chất liệu chính trong phần lớn tác phẩm của teamLab. Họ không sử dụng sơn, vải hay đá, mà dùng ánh sáng kỹ thuật số để “vẽ” không gian. Những bức tường, sàn nhà, trần nhà đều trở thành màn chiếu của ánh sáng, tạo nên một thế giới chuyển động sống động và bao trùm. Hơn thế, ánh sáng trong nghệ thuật của teamLab còn có ý nghĩa triết lý; nó tượng trưng cho năng lượng, cho sự sống, cho tính vô hình mà con người vẫn có thể cảm nhận. Nói cách khác, ánh sáng là ngôn ngữ mà teamLab dùng để diễn tả mối liên hệ giữa con người – tự nhiên – công nghệ.
Ngày nay, teamLab đã mở các không gian triển lãm cố định tại Tokyo, Singapore, Thượng Hải, Macao và Jeddah (Saudi Arabia). Những dự án của họ được coi là bước ngoặt trong mối quan hệ giữa nghệ thuật, công nghệ và con người. Nghệ thuật không còn bị giới hạn trong khung tranh, trong một căn phòng, mà mở rộng thành một không gian sống nơi người ta có thể cảm nhận nó bằng mọi giác quan. Trong hơn hai thập kỷ hoạt động, teamLab đã không ngừng mở rộng biên độ của nghệ thuật, khiến người ta phải nhìn lại khái niệm “tác phẩm” và “người thưởng thức”. Ở đó, ranh giới giữa nghệ sĩ và khán giả dường như tan biến, thay vào bằng sự hòa nhập của cảm xúc, sự chuyển động và nhận thức. Những dự án của họ là các công trình thị giác ấn tượng, khẳng định mối liên hệ giữa con người và thế giới, giữa công nghệ và tự nhiên, giữa cái hữu hình và cái vô hình. Có thể nói, teamLab đã biến nghệ thuật từ một vật thể để ngắm nhìn thành một trải nghiệm để chúng ta thực sự sống cùng và thấu cảm. Chính điều ấy khiến nghệ thuật của họ trở nên hiện đại và đầy nhân tính.
Thái Quỳnh – Nguyệt Nga
, teamLab là một nhóm người bao gồm Toshiyuki Inoko cùng bạn bè, đồng nghiệp.){kind=link}