Giữa mùa đông rực nắng của Brisbane, khi thành phố ngập trong những sắc vàng ấm áp, phòng trưng bày GOMA bỗng trở thành một hành tinh khác, ở đó ánh sáng, âm thanh và thời gian hòa vào nhau thành những chuyển động vô định.
Người ta đến đó không chỉ để xem một triển lãm mà để bước vào một thế giới nơi mọi ranh giới giữa nghệ thuật, công nghệ và cảm xúc tan chảy. Triển lãm “Brian Eno: Light, Music, Colour” mở ra như một cánh cửa diệu kì dẫn đến không gian của tương lai. Ở đó nghệ sĩ Anh quốc huyền thoại tiếp tục mở rộng khái niệm về cái đẹp, bằng thứ ngôn ngữ mà ông đã dành cả đời để tìm kiếm, đó là ánh sáng và âm thanh.
Tháng 8 năm 2023, Thành phố Brisbane (Úc) trở thành tâm điểm của giới nghệ thuật quốc tế khi triển lãm này chính thức khai mạc tại Gallery of Modern Art (GOMA). Sự kiện đánh dấu lần đầu tiên nhà sản xuất âm nhạc và nghệ sĩ tiên phong người Anh Brian Eno có một triển lãm quy mô lớn tại châu Úc, quy tụ hơn 40 năm sáng tạo trong lĩnh vực âm thanh và nghệ thuật thị giác.
Triển lãm được tổ chức từ ngày 18/6 năm 2023 đến ngày 11/4 năm 2024, giới thiệu một loạt các tác phẩm sắp đặt ánh sáng và âm thanh đặc trưng của Eno, trong đó có “77 Million Paintings” (một hệ thống phần mềm tạo hình ảnh ngẫu nhiên, biến đổi liên tục như tranh vẽ sống), “The Ship” (tác phẩm âm thanh-ánh sáng về chủ đề chiến tranh và ký ức, dùng giọng nói delay và drone), và “Light Boxes” (các hộp chiếu sáng tương tác, tạo hiệu ứng màu sắc chậm rãi). Tất cả đều vận hành theo những thuật toán ngẫu nhiên, cho phép ánh sáng và âm thanh liên tục biến đổi mà không bao giờ lặp lại hoàn toàn. Đây là một cách để Eno tái tạo cảm giác về thời gian và sự sống trong không gian trừu tượng.
Bước vào căn phòng trưng bày, khán giả được bao quanh bởi những ô vuông ánh sáng chuyển động chậm rãi, tựa như những nhịp thở của không gian. Âm nhạc vang lên, trôi nhẹ, mơ hồ như thể người nghe đang lạc trong một giấc mơ không điểm bắt đầu hay kết thúc. Cảm giác ấy khiến triển lãm trở thành một trải nghiệm mở, ở đó mỗi người tự tìm thấy nhịp điệu riêng của mình giữa những tầng sóng âm thanh và ánh sáng.
Brian Eno sinh năm 1948 tại Anh, được biết đến là người sáng lập thể loại “ambient music”, dòng nhạc hướng đến việc tạo ra không gian và bầu khí quyển thay vì giai điệu rõ rệt. Ông từng hợp tác với nhiều tên tuổi lớn như David Bowie, U2, Talking Heads, Coldplay… nhưng bên cạnh âm nhạc, Eno còn là một nghệ sĩ thị giác quan trọng, với các dự án kết hợp công nghệ, nghệ thuật và khoa học. Ông từng nói: “Tôi không làm ra âm nhạc để nghe, mà để sống cùng nó”; đây cũng là quan niệm bao trùm tinh thần của triển lãm tại GOMA.
Sự kiện lần này do Queensland Art Gallery|Gallery of Modern Art (QAGOMA) phối hợp cùng chính Eno thực hiện. Nhiều tác phẩm được thiết kế đặc biệt cho không gian của GOMA, với hệ thống chiếu sáng và âm thanh được lập trình riêng biệt để phản ứng theo thời gian thực. Mỗi khoảnh khắc khán giả dừng lại, một hình ảnh hoặc âm sắc mới lại xuất hiện, tạo thành chuỗi trải nghiệm vô tận.
Brian Eno không chỉ là người tạo ra âm thanh hay hình ảnh; ông là kiến trúc sư của những khoảng trống, ở đó công nghệ trở thành hơi thở của không gian. Trong hơn nửa thế kỷ, ông đã biến phòng thu thành phòng thí nghiệm, biến sân khấu thành bầu trời, và giờ đây lại biến bảo tàng thành một hành tinh riêng, một hành tinh mà thời gian không trôi, nó nở ra từng lớp.
Qua tác phẩm của mình, Eno không định nghĩa tương lai, ông để tương lai tự định nghĩa mình qua những biến đổi vô tận. Ông trao cho khán giả không phải câu trả lời mà một hệ thống câu hỏi liên tục tái sinh. Khi ánh sáng cuối cùng trong “Light Boxes” mờ dần, khi drone của “The Ship” tan vào không khí, điều còn lại là khả năng cảm nhận thế giới của con người theo cách mới, chậm hơn, sâu hơn, mới mẻ hơn.
Thanh Huyền – Như Yến
