Nghệ thuật, dù mang lại vẻ đẹp và cảm hứng, đôi khi ẩn chứa những rủi ro chết người. Một trong những ví dụ bi thảm nhất là trường hợp của nhà điêu khắc người Mỹ Luis Jiménez, người đã thiệt mạng trong lúc hoàn thiện một tác phẩm điêu khắc khổng lồ. Vụ việc xảy ra vào ngày 13 tháng 6 năm 2006, tại xưởng riêng của ông ở Hondo, New Mexico, khiến giới nghệ thuật bàng hoàng và đặt ra nhiều câu hỏi về an toàn lao động trong lĩnh vực sáng tạo.
Luis Jiménez sinh ngày 30 tháng 7 năm 1940 tại El Paso, Texas, trong một gia đình gốc Mexico. Từ nhỏ, ông đã tiếp xúc với nghệ thuật qua cửa hàng làm biển hiệu neon của cha mình, nơi ông học kỹ thuật hàn và phun sơn. Sau khi tốt nghiệp Đại học Texas tại Austin với bằng cử nhân nghệ thuật, Jiménez chuyển đến New York năm 1966 để theo đuổi sự nghiệp. Ở đây, ông bắt đầu nổi tiếng với các tác phẩm điêu khắc nhựa sợi thủy tinh lớn, đầy màu sắc, thường khắc họa cuộc sống của người dân lao động, những cao bồi, vũ công gốc Tây Ban Nha và người bản địa Mỹ. Phong cách của ông kết hợp giữa nghệ thuật dân gian Mexico và pop art hiện đại, tạo nên những hình ảnh sống động, đôi khi gây tranh cãi vì tính biểu tượng mạnh mẽ.
Sự nghiệp của Jiménez đạt đỉnh cao vào những năm 1970, 1980. Ông trở về New Mexico và nhận được nhiều đơn đặt hàng. Một trong những tác phẩm nổi bật nhất là “Man on Fire” (1979), hiện trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Mỹ Smithsonian. Tác phẩm này lấy cảm hứng từ hoàng đế Aztec Cuauhtémoc bị thiêu sống bởi thực dân Tây Ban Nha, tượng trưng cho sự kháng cự và đau khổ của người bản địa. Một tác phẩm khác, “Vaquero” (1980), miêu tả một cao bồi cưỡi ngựa xanh kim loại lấp lánh, được đặt ngoài Bảo tàng Nghệ thuật Houston. Các tác phẩm của Jiménez thường được trưng bày tại các bảo tàng lớn như Viện Nghệ thuật Chicago, Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan và Bảo tàng Whitney. Tuy nhiên, ông cũng đối mặt với tranh cãi, chẳng hạn năm 1983 khi một tác phẩm ở Albuquerque bị cho là gợi hình ảnh bạo lực tình dục, dẫn đến phản đối từ cộng đồng địa phương.
Vụ tai nạn xảy ra khi Jiménez đang hoàn thiện “Blue Mustang” (hay còn gọi là “Mustang”), một tác phẩm điêu khắc cao khoảng 9,75 mét, nặng hàng tấn, được ủy quyền bởi Sân bay Quốc tế Denver (DIA) từ năm 1993. Tác phẩm miêu tả một con ngựa hoang dã màu xanh dương rực rỡ, với đôi mắt đỏ phát sáng, tượng trưng cho tinh thần hoang dã của miền Tây Mỹ. Trong quá trình di chuyển một phần thân ngựa bằng cần cẩu tại xưởng, mảnh nhựa sợi thủy tinh lớn bất ngờ tuột khỏi dây cáp, rơi xuống và đè Jiménez vào cột thép. Ông bị thương nặng ở chân, đứt động mạch, và tử vong tại Trung tâm Y tế Lincoln County sau khi mất máu quá nhiều. Lúc đó, ông 66 tuổi, và tác phẩm đã được thực hiện gần 10 năm.
Vụ tai nạn khiến công trình mà Jiménez đang thực hiện trở nên dang dở. Gia đình ông, bao gồm vợ Susan và các con, cùng bạn bè và đồng nghiệp đã hoàn thiện “Blue Mustang” và lắp đặt tại DIA năm 2008. Tác phẩm nhanh chóng trở thành biểu tượng, nhưng cũng bị chỉ trích vì vẻ ngoài đáng sợ với đôi mắt đỏ lóe sáng khiến nhiều người gọi nó là “Blucifer” (ám chỉ quỷ Satan xanh). Dù vậy, “Blue Mustang” vẫn thu hút du khách và tôn vinh di sản của Jiménez.
Tai nạn của Jiménez nhấn mạnh rủi ro trong nghệ thuật quy mô lớn, nơi các nghệ sĩ thường làm việc với vật liệu nặng và công cụ nguy hiểm mà không có biện pháp an toàn đầy đủ. Ông không phải trường hợp duy nhất. Nhiều nghệ sĩ graffiti đã chết khi bị tàu đâm hoặc rơi từ cao, và các tác phẩm sắp đặt lớn từng gây tai nạn cho công nhân. Vụ việc này nhắc nhở rằng nghệ thuật không chỉ là sáng tạo mà còn đòi hỏi trách nhiệm với an toàn lao động. Jiménez để lại hàng trăm tác phẩm, ảnh hưởng sâu sắc đến nghệ thuật công cộng Mỹ, nhưng cái chết bi thảm của ông là lời cảnh tỉnh về giá trị của mạng sống con người trong hành trình sáng tạo.
Phương Thanh – Như Yến
