Trong thế giới ngày càng gắn chặt với mạng lưới thông tin thiết thực, bóng tối của những thủ đoạn tội phạm vẫn len lỏi. “Bắt cóc online” – cái tên nghe qua tưởng chừng phi lý, bởi làm sao hành vi bắt cóc lại có thể diễn ra qua internet. Thế nhưng, sự thật phũ phàng là những chiêu trò lừa đảo ấy đã, đang và có thể tiếp tục khiến nhiều gia đình rơi vào hoảng loạn, mất mát cả tinh thần lẫn vật chất.
Thủ đoạn này được xây dựng bằng sự tinh vi của kẻ xấu và sự ngây thơ, thiếu trải nghiệm của nạn nhân. Chỉ một cú điện thoại từ số lạ tự xưng là công an, viện kiểm sát hay tòa án, một kịch bản dàn dựng sẵn với những cáo buộc nặng nề như buôn bán ma túy, rửa tiền, truy nã… đủ để khiến một số học sinh, sinh viên còn ít va chạm xã hội lạc lối trong hoảng loạn. Từ đây, tội phạm khéo léo thao túng tâm lý, buộc nạn nhân phải giữ bí mật, rời khỏi nhà và cắt đứt mọi liên lạc với gia đình.
Trong căn phòng kín của nhà nghỉ, những người trẻ ấy tự giam mình, nghe theo sự chỉ đạo từ đầu dây bên kia. Các em bị ép buộc tự trói tay chân để dựng lên cảnh bị giam giữ, chụp ảnh, quay clip nhạy cảm gửi cho kẻ xấu… Thực chất, không có bất kỳ vụ bắt cóc nào diễn ra. Nhưng với những hình ảnh dàn dựng ấy, kẻ lừa đảo đã có đủ “bằng chứng” để gọi cho phụ huynh, dựng nên chuyện bắt cóc, yêu cầu chuyển tiền chuộc. Sự hoảng loạn, mất tỉnh táo của cha mẹ khiến nhiều đối tượng lừa đảo dễ dàng đạt được mục đích.
Thời gian gần đây, những vụ việc như thế này đã liên tiếp được phát hiện tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Quảng Ninh, Cần Thơ, Ninh Bình, Đồng Nai… Thậm chí có trường hợp kẻ gian còn dụ dỗ thanh thiếu niên di chuyển hàng trăm cây số, rời khỏi vùng an toàn, để rồi từng bước rơi vào cái bẫy được dựng sẵn. Ở Ninh Bình, một thiếu nữ 18 tuổi bị yêu cầu tự trói mình trong nhà nghỉ và gửi hình ảnh cho kẻ lạ. Cha mẹ em nhận cuộc gọi với yêu cầu chuyển 300 triệu đồng ngay tức khắc. Nhờ sự vào cuộc nhanh chóng của công an địa phương, nạn nhân được “giải cứu” khỏi nhà nghỉ, trở về trong vòng tay gia đình.
Có những vụ việc được hóa giải nhanh nhờ tinh thần cảnh giác. Ở Đồng Nai, với sự bình tĩnh của gia đình và sự phối hợp khẩn trương của lực lượng công an, một nam sinh 19 tuổi đã được tìm thấy khi đang tự giam mình trong nhà nghỉ, trước khi gia đình rơi vào bẫy chuyển tiền. Những ví dụ ấy cho thấy, bản chất “ảo” của loại tội phạm này khó nhận diện bằng giác quan thông thường, thứ mà chúng khống chế chính là tinh thần nạn nhân.
Hậu quả để lại là những vết thương cả về vật chất lẫn tinh thần. Gia đình mất số tiền lớn chỉ trong vài giờ, trong khi con cái rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý. Thậm chí, nạn nhân còn bị uy hiếp sẽ tung clip, hình ảnh nhạy cảm lên mạng. Một trò lừa “ảo” nhưng hậu quả lại rất thật.
Không chỉ dừng lại ở Việt Nam, thủ đoạn “bắt cóc online” đã gieo rắc nỗi ám ảnh ở nhiều quốc gia. Tại Australia, cảnh sát ghi nhận hàng nghìn vụ việc trong các năm 2018 – 2019, nạn nhân chủ yếu là du học sinh quốc tế sống xa gia đình, ít va vấp xã hội, dễ bị kẻ xấu thao túng. Tại Mỹ, thủ đoạn này đã bị FBI phát giác từ những năm 2010. Ban đầu, các đối tượng chủ yếu nhắm vào gia đình giàu có ở Los Angeles, Houston, Beverly Hills, nhưng sau đó chúng mở rộng ra hàng loạt cuộc gọi ngẫu nhiên, tung hàng trăm “cú mồi” để hy vọng có nạn nhân sập bẫy. Với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật deepfake (công nghệ mô phỏng hình ảnh khuôn mặt con người), kẻ lừa đảo còn có thể tạo ra giọng nói, hình ảnh, thậm chí cả video giả nhưng sống động như thật về nạn nhân, khiến cha mẹ dễ rơi vào hoảng loạn. Ở nhiều nơi, cảnh sát liên tục cảnh báo cộng đồng đừng chỉ tin vào âm thanh hay hình ảnh trên không gian mạng, bởi nhiều khi đó chỉ là những chiếc bẫy được dựng lên.
Dù pháp luật có chế tài nghiêm khắc nhưng việc xử lý loại tội phạm này còn gặp nhiều khó khăn do tính ẩn danh và thủ đoạn ngày càng biến tướng. Công an các địa phương xác định đây là một dạng tội phạm công nghệ cao, cần triệt để áp dụng tiến bộ khoa học, trí tuệ nhân tạo trong phòng ngừa và đấu tranh. Các tổ chức tín dụng được kêu gọi siết chặt quản lý tài khoản ngân hàng, ngăn chặn việc sử dụng tài khoản không chính chủ để phục vụ lừa đảo.
Trước thực trạng này, nhà trường cần tăng cường quản lý, phát hiện những học sinh, sinh viên có dấu hiệu bất thường như sa sút học tập, trốn học, vắng mặt không lý do để kịp thời phối hợp với gia đình. Gia đình cần thường xuyên quan tâm, chia sẻ với con, không để các em phải đối diện một mình trước những lời đe dọa vô hình. Học sinh, sinh viên phải được trang bị kỹ năng tự bảo vệ mình trong không gian mạng: biết nghi ngờ, biết kiểm chứng, biết nói không trước những cuộc gọi lạ xưng danh công an, viện kiểm sát, tòa án và đặc biệt là không cung cấp thông tin cá nhân, không chuyển tiền theo chỉ dẫn của người lạ.
Nhìn lại, có thể thấy những vụ việc bị phát giác, ngăn chặn đều có một điểm sáng: sự phối hợp nhanh chóng giữa gia đình và cơ quan chức năng. Khi người dân không vội vàng tin vào màn kịch của kẻ gian, khi công an phản ứng kịp thời, cơ hội bảo vệ nạn nhân và tài sản sẽ cao hơn nhiều. Điều cần nhất là sự tỉnh táo, bình tĩnh – thứ vũ khí ngăn chặn hữu hiệu trước cơn bão tin giả và thủ đoạn tinh vi trong thời đại số.
“Bắt cóc online” là một cạm bẫy được dựng lên ngay trong chính chiếc điện thoại hay màn hình máy tính mà chúng ta sử dụng hằng ngày. Và chính ở đó, niềm tin mù quáng có thể biến thành sợi dây trói buộc, còn sự cảnh giác, tỉnh táo trở thành chìa khóa giải thoát. Trong bối cảnh ranh giới thực – ảo ngày càng mong manh, giữ được sự bình tĩnh, sáng suốt chính là giữ lấy sự an toàn. Đó là bài học lớn nhất mà những vụ “bắt cóc online” để lại cho chúng ta.
Phạm Cường
